1. GİRİŞ

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), 5-30 Ekim 2026 tarihleri arasında çoğu Türkiye’de olmak üzere bazı faaliyetler planlamıştır. Bu faaliyetler 29-30 Ekim 2026 günlerinde Türkiye’de devlet başkanlarının

1. GİRİŞ

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), 5-30 Ekim 2026 tarihleri arasında çoğu Türkiye’de olmak üzere bazı faaliyetler planlamıştır. Bu faaliyetler 29-30 Ekim 2026 günlerinde Türkiye’de devlet başkanlarının katılımı ile düzenlenecek olan 13. Zirve ile sona erecektir. Bu yazıda, Türk Devletleri Teşkilatı ve bu devletlerin ortak dili Türkçe üzerinde durulacaktır.

2. TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI

Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi (Türk Konseyi), ilki Ankara’da yapılan Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirveleri süreci (1992-2008) ile başlamıştır ve i3 Ekim 2009 tarihinde Nahçıvan Anlaşması‘nın imzalanmasıyla kurulmuştur. Konseyin adı, 2021 yılında Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) olarak değiştirilmiştir.

Türk Devletleri Teşkilatının 5 üye ülkesi şunlardır: Türkiye (Kurucu), Azerbaycan (Kurucu), Kazakistan (Kurucu), Kırgızistan (Kurucu), Özbekistan (2019 yılında katıldı). Gözlemci Üyeler ise, Macaristan (2018’den beri), Türkmenistan (2021’den beri), Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti – KKTC (2022’den beri), Ekonomik İşbirliği Teşkilatı – EİT (2023’ten beri kurumsal gözlemci)’dir. Türk Devletleri Teşkilatı üye ülkeleri ve gözlemci ülkeleri gösteren harita, Şekil 1’de gösterilmiştir.

Şekil 1. Türk Devletleri Teşkilatı Haritası

3. DÜNYADA EN ÇOK KONUŞULAN 10 DİL

Dünyada yaklaşık 8000 dil konuşulmaktadır. 2025 yılı itibarıyla en çok konuşulan dillerin toplam konuşucu sayısına göre sıralaması Tablo 1’de gösterilmiştir.

Tablo 1. Dünyada en çok konuşulan 10 dil (2025)

2025 yılı itibarıyla dünyada en çok konuşulan dil İngilizcedir. Ondan sonra Çince, Hintçe, İspanyolca ve Fransızca gelmektedir. İngilizler, eski sömürgeleri olan ülkelerde İngilizceyi yaymışlar ve kabul ettirmişlerdir. İspanyollar ve Fransızlar da sömürgelerinde kendi dillerini yaymışlar ve kabul ettirmişlerdir. Diğer sömürge devletleri de öyle.

Gökburun (2021) tarafından yapılan çalışmada ise 7 bağımsız Türk devleti ve 15 özerk Türk Cumhuriyetindeki Türk varlığı ve bu ülkelerin nüfus yapısı incelenmiş, sonuç olarak 205 milyonun üzerinde Türk varlığının tespit edildiği ifade edilmiştir.Türk dilleri konuşulan bölgeler Şekil 2’de gösterilmiştir. Bugün (2026)  bu nüfus 220 milyon olarak tahmin edilmektedir. Ne yazık ki bazı dilbilimciler Türk topluluklarında konuşulan Türkçeyi, Türk lehçeleri değil, ayrı Türk dilleri olarak kabul etmektedirler. Buna göre Türkiye Türkçesi konuşulan diller sıralamasında 20 ile 30. sıralarda yer almaktadır.

Şekil 2. Dünyada Türk  Dilleri Konuşulan Bölgeler

4. ORTAK TÜRK ALFABESİ

İnsanların ve ülkelerin iletişiminde dil kadar dilin yazımında kullanılan alfabe de önemlidir. Tarihte Türklerin kullandığı alfabeler: 1. Göktürk (Orhun) Alfabesi, 2. Eski Türk Alfabesi, 3. Arap Alfabesi, 4. Kiril Alfabesi ve 5. Latin Alfabesidir.

Türkiye’nin karadan sınır komşularında kullanılan alfabeler Şekil 3’te gösterilmiştir. Türkiye’nin karadan sınır komşuları 7 farklı (Latin, Yunan, Kiril, Arap, Fars, Gürcü, Ermeni) dil ve alfabe kullanıyor. Latin alfabesi kullanılan Türkiye’nin kara sınır komşularından sadece Azerbaycan’da Latin alfabesi kullanılmaktadır.

Şekil 3. Türkiye’nin karadan sınır komşularında kullanılan alfabeler

Ortak Türk Alfabesi, 1991 yılında başlatılan ortak alfabe çalışmalarının ardından Türk Şûrası (Türk Devlet ve Toplulukları Dostluk-Kardeşlik ve İş Birliği Kurultayı) tarafından 21-23 Mart 1993’te Antalya’da yapılan toplantıda Türk Cumhuriyetlerinin alfabelerine Q, X, W, Ñ, Ä harflerinin eklenmesi ortak karar olarak kabul edilmiştir. Türk Dünyası Ortak Alfabe Komisyonu 3. Toplantısı, Türk Akademisi ve Türk Dil Kurumu işbirliğinde 9-11 Eylül 2024 tarihlerinde, yaklaşık 30 yıl sonra, Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de yapıldı. Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) üyesi ülkelerden oluşan komisyon üyelerinin katıldığı toplantıda, Ortak Türk Alfabesi önerisi üzerinde uzlaşılmıştır. 34 harfli Ortak Türk Alfabesi, Türk dünyasındaki farklı lehçeler ve dil ihtiyaçları göz önünde bulundurularak tasarlanmıştır. Ortak Türk Alfabesinin Türk Devletleri Teşkilatındaki bütün yazışmalarda kullanılması gerekir.

5. TÜRKÇENİN TARİHİ

 Türk dilinin tarihî gelişimi yazı dil öncesi ve sonrasıyla birlikte şöyle tasnif edilebilir (Özdemir, 2018):

A. Altay Devri (belge azlığı söz konusu)

B. En Eski Türkçe Devri (Ana Türkçe)

C. İlk Türkçe Devri (Proto-Türkçe)

D. Eski Türkçe Devri (6.-10.yy). İlk yazılı belgeler: Kül Tegin (732),  Bilge Kağan  (735)  ve Tonyukuk (720-725)

E. Orta Türkçe Devri (11.-16. yy). Bu devir 5’e ayrılır: 

1. Karahanlı Türkçesi (11-13. yy.), 

2. Harezm Türkçesi (14. yy.), 

3. Kıpçak Türkçesi;. Kıpçak Türkçesi de tekrar 3’e ayrılır:

 I. Altın Orda Kıpçak Türkçesi (13-16. yy), 

II. Memlûk Kıpçak Türkçesi (14-16. yy.),

 III. Ermeni Kıpçakçası (16-17. yy.), 

4. Eski Anadolu Türkçesi (13-15. yy.)

 a. Selçuklu Devri Türkçesi (11. – 13. asır), 

b. Beylikler Devri Türkçesi (14. – 15. asır), 

c. Osmanlı Türkçesine Geçiş Devri (15.  asrın ortaları), 

5. Çağatay Türkçesi (15-19. yy.). Çağatay Türkçesi de 7’ye ayrılır:

a. İlk Çağatay Devri (13. – 14. yüzyıllar), 

b. Klasik Devrin Başlangıcı (15. yüzyılın ilk yarısı), 

c. Klasik Çağatay Devri (15. yüzyılın son yarısı, Nevâyî Devri), 

d. Klasik Devrin Devamı  (16.  yüzyıl, Babür ve Şibanî Han Devri), 

e. Gerileme ve Çökme Devri (17. – 19. yüzyıllar),

 f. Yeni Türkçe (Yeni Yazı Dilleri) Devri (16.yy ve sonrası), 

g. Modern  / Çağdaş Türkçe Devri  (20.  yy ve sonrası).

Türk dili en eski dillerden biridir. Türkiye’de Selçuklu Devri, Beylikler Devri, Osmanlı Devri ve Cumhuriyet Dönemi olmak üzere toplamda 1000 yıldan fazla zamandır Türkçe devlet dilli olarak kullanılmaktadır. Selçuklu Devrinden önce de Türkiye’de halkın önemli bir kısmı Türkçe konuşuyordu. Dalda (korunaklı yer) gibi kelimeler Muğla’nın yörük yerlerinde, Kayseri’nin köylerinde ve Trabzon’un yaylalarında aynı anlam, aynı ses ve aynı telaffuzla nasıl 1000 yıldan daha fazla zamandan beri kullanılıyor?

6. TÜRKÇEDEN DİĞER BAZI DİLLERE GEÇEN KELİME SAYILARI

Osmanlıdan sonra Osmanlı topraklarında 50’den fazla devlet kurulmuştur. Bu devletlerin toprakları Şekil 4’te gösterilmiştir. Kurulan bu devletlerin dillerine Türkçeden  ve o dillerden de Türkçeye pek çok kelime geçmiştir.

Şekil 4. Osmanlı’dan sonra kurulan devletleri haritası

Türkçeden en çok kelime alan diller ve bu dillere geçen yaklaşık kelime sayıları Tablo 2’de verilmiştir. Türkçe bilhassa Osmanlı İmparatorluğu döneminde etrafında bulunan bölge ve ülkelerdeki dillere, Sırpçada 9.000 olmak üzere, binlerce kelime vermiştir. Yunancada 3.000 olan bu sayı bazı kaynaklarda 5.000’den fazla gösterilmektedir. Tablodan görüldüğü gibi, Türkçeden pek çok dile binlerce kelime geçmiştir.

Tablo 2. Türkçeden Bazı dillere geçen kelime sayıları

7. BAZI DİLLERDEN TÜRKİYE TÜRKÇESİNE GEÇEN KELİME SAYILARI

Bazı dillerden Türkiye Türkçesine geçen kelime sayıları Tablo 3’te gösterilmiştir. Tabloya en çok kullanılan kelimeler de eklenmiştir. İlk üç dil Arapça, Fransızca ve Farsçadır. Arapça, Kur’an dili olduğu için, Fransızca ise son 2 yüzyılda toplumda Batılılaşmanın vasıtası kabul edildiğinden etkili olmuşlardır. Farsçanın etkili olması Doğudan gelen büyük göçlere ve bu dilin edebiyat dili kabul edilmesine bağlanabilir. Tablodan görüldüğü üzere, bazı dillerden Türkçeye binlerce kelime geçmiştir. Bu binlerce kelime Türkçeye geçerken ses  uyumu ve  dil yapısına uygun hale getirilmiştir. Türkçe bazı dillere binlerce kelime vererek ve bazı dillerden binlerce kelime alarak zenginleşmiş ve cihan dili haline gelmiştir.

Tablo 3. Bazı dillerden Türkiye Türkçesine geçen kelime sayıları

8-BAZI DİLLERDE ORTAK KELİME SAYILARI

Arapça ile İbranice arasında 1000’den fazla ortak kelime bulunmaktadır. Arapça klasik sözlükte,  200.000’den fazla farklı kelime yer almaktadır. İslamiyet ten önce Arapça, ağırlıklı olarak Arap Yarımadası ve çevresindeki komşu bölgelerde konuşuluyordu. Bugün 23 ülkede Arapça veya lehçeleri resmi dil olarak kullanılmaktadır.

Bazı dillerde bulunan ortak kelime sayıları Tablo 4’te verilmiştir. İspanyolca, İtalyanca ve Fransızcada, Latince kökenli on binlerce kelime yer almaktadır.Avrupa dillerinin çoğunun kökeni Latincedir. İngilizce ve Fransızca arasında 800.000 kadar ortak kelime vardır. 

İngilizce kelime dağarcığının %50 ila %60’ından fazlası Latince kökenlidir. Batı uygarlığı, Rönesans’tan beri tıp, hukuk ve astronomi gibi pek çok bilim dalında, bilim terimlerini Latinceden almaktadır. Bunun sebebi, ölü bir dil olmasından dolayı değişmezliği, Rönesans döneminde bilginlerin Latinceyi ortak bir dil olarak kullanması ve ülkeler arasında tarafsız bir dil kabul edilmesidir. Latincede uygun bir terim bulunamazsa Yunancadan terim alınmaktadır.

En yaygın Amerikan İngilizcesi sözlüklerinden biri olan American Heritage Dictionary, yaklaşık 200.000 kelime barındırır. Diğer sözlüklerde bu sayı milyonu aşar. Bu büyük kelime haznesinin yaklaşık %70 ila %80’i yabancı dil kökenlidir. Hiçbir Amerikan vatandaşı bu yabancı dil kökenli kelimeleri dilden atmak istemez. Türkiye’de Kubbealtı Lugatında  ise 61.000 ana madde vardır (Ayverdi, 2005).

Tablo 4. Bazı dillerde ortak kelime sayıları

9. TÜRKÇEDE VE DİĞER BAZI DİLLERDE ORTAK KELİME SAYILARI

Türkçede ve diğer bazı dillerde ortak kelime sayıları Tablo 5’te gösterilmiştir. Türkiye Türkçesinde, komşu ülkelerde ve tarihte irtibatta olduğu ülkelerde konuşulan dillerde, en çok Bulgarca ve İbranicede olmak üzere, ortak binlerce kelime yer almaktadır.

Tablo 5. Türkçede ve bazı dillerde alfabeler ve konuşulan ortak kelime  sayıları

10. TÜRK DEVLETLERI TEŞKİLATI DİLLERİ VE ALFABELERI

Türk Devletleri Teşkilatındaki devletlerin dilleri (lehçeleri) ve alfabeleri ve bunların kabul tarihleri Tablo 6’da verilmiştir. Türk Devletleri Teşkilatındaki üyelerden Azerbaycan ve Özbekistan Latin alfabesine geçmiştir. Ayrıca gözlemci üye olan Türkmenistan da Latin alfabesini 12 Nisan 1993 tarihinde kabul etmiştir.

Tablo 6. Türk Devletleri Teşkilatında devletlerin dilleri ve Alfabeleri

11. TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI DİLLERİNDE ORTAK KELİME SAYILARI

Türk Devletleri Teşkilatı devletlerindeki dillerin ikili ülkeler arasındaki ortak kelime sayıları Tablo 7’de gösterilmiştir. En çok Arapçadan ve Farsçadan kelimeler geçmiştir. Türkiye dışındaki devletler son  2 yüzyıl Rusya’ya bağlı olduklarından o dönemden kalma Rusya’dan da önemli miktarda kelime bu dillere geçmiştir. 1922 yılında Özbekçe deki Rusça alıntıların oranı sadece %0.9 iken, 1980’lere gelindiğinde bu oran %20’ye ulaşmıştı.

Tablo 7. Türk Devletleri Teşkilatı devletlerindeki dillerde ortak kelime sayıları

Türk dillerinde, kişi zamirleri ve sayı adları hemen hemen tamamıyla aynıdır (Ağıralioğlu ve Akçan, 2025; Ağıralioğlu ve Akçan, 2026.a). Ayrıca akraba isimleri ve insan organları  gibi  binlerce kelime de Türk lehçelerinde ortaktır (Ağıralioğlu ve Akçan, 2006.b; Kültür Bakanlığı, 1991). Bunlara rağmen bazı dilbilimciler Türkçe lehçelerini lehçeler olarak değil, ayrı diller olarak kabul etmektedir.

12. ÜLKELERDE ÖĞRETİM DİLİ

Aşağıda bazı ülkelerin öğretim dil durumu özetlenmiştir:

Fransa: Fransa’da resmi eğitim dili Fransızcadır, ancak ilk, orta, lise ve yükseköğretim kademelerinde yabancı dille veya çift dilli eğitim imkanları da mevcuttur.

Almanya: Almanya’da okullarda temel eğitim dili Almancadır, ancak eyaletlere ve okulların türüne göre farklı yabancı dil ve iki dilli eğitim modelleri uygulanır. Devlet okullarında ilk zorunlu yabancı dil genellikle İngilizcedir. Okul türüne ve kademeye bağlı olarak ikinci yabancı dil olarak Fransızca, İspanyolca veya Latince gibi diller eklenir.  Bazı devlet okullarında  bazı dersler Almancanın yan sıra İngilizce veya Fransızca gibi bir yabancı dilde işlenerek iki dilli eğitim verilir.

Yunanistan: Yunanistan’da devlet okullarında resmî eğitim dili Yunancadır. Ancak özel ve uluslararası okullarda yabancı dille eğitim mümkündür.  Devlet anaokulu, ilkokul, ortaokul ve liselerde temel eğitim dili Yunancadır. Yabancı diller ders olarak okutulur. İngilizce temel yabancı dildir, ayrıca Fransızca ve Almanca seçenekleri bulunur.

Gürcistan: Ülkenin resmî eğitimi Gürcü dilinde yapılmaktadır. İngilizce, özellikle tıp, mühendislik ve uluslararası ilişkiler gibi bölümlerde yoğun olarak tercih edilir. Rusça, Üniversitelerde yabancı uyruklu öğrenciler için yaygın olarak sunulan diğer bir eğitim dilidir.

Rusya:  Rusya Federasyonu genelindeki devlet ve belediye okullarında ana eğitim dili Rusçadır. Federal eğitim standartlarına göre dersler Rusça işlenir.  Rusya’ya bağlı Tataristan, Çeçenistan gibi özerk cumhuriyetlerde,  ailelerin talebine ve yerel yasalara bağlı olarak Rusçanın yanı sıra ilgili özerk bölgenin kendi resmi dili  ana dil dersi veya belirli düzeylerde eğitim dili olarak yer alabilir. Ancak bu dillerin seçimi ve okunması velilerin beyanına/isteğine bağlıdır. 

İsrail: Yasaya göre İsrail’deki bütün öğrencilerin İbranice (12 yıl), İngilizce (12 yıl) ve ana dillerine/toplum yapılarına bağlı olarak Arapça (3-6 yıl) öğrenmesi gereklidir. Normal ve dini Yahudi okullarında temel eğitim dili İbranicedir; Arap okullarında ise eğitim dili Arapçadır ve buna ek olarak İbranice ile İngilizce öğretilir. Zorunlu dillerin yanı sıra ortaokul ve lise kademelerinde Fransızca gibi ek yabancı diller de tercih edilebilir. 

Japonya: Japonya’da okullarda temel eğitim dili Japoncadır ve devlet okullarında ana eğitim dili yabancı bir dil değildir.  Bütün ana dersler Japonca işlenir. Yabancı dil olarak çoğunlukla İngilizce, ortaokul 1. sınıftan itibaren zorunlu ders olarak müfredata girer ve lise sonuna kadar devam eder. Japonya’da yabancı dilde (özellikle İngilizce) tam zamanlı eğitim veren uluslararası ve Özel okullar bulunmaktadır.

Yukarıda açıklandığı üzere ülkelerin eğitim dili resmi dilleridir. Her ülkede orta öğretim sonuna kadar bir yabancı dil öğretilir. İsrail’de orta öğretimde yabancı dili İngilizcedir ve her öğrenci İngilizceyi konuşacak kadar öğrenmek durumundadır. Öğrenci, merkezi bir sınavda İngilizceden başarılı  belgesi aldıktan sonra kendisini lise diploması verilir. Üniversitelerde her öğrenci yabancı dil bilgisini bir teknik rapor yazacak sevide öğrenmek zorundadır. Üniversitede eğitim dili İbranicedir.

Japonya’da, 2000’li yılların başında ülkelerinde bulunan 700’den fazla üniversitenin en iyi 30 tanesini uluslararası üniversite haline getirmek üzere devlet bir planlama yaptı ve bunun için gerekli bütçe ayrıldı. Bu planlamanın hedefi daha fazla uluslararası öğrenciyi ülkeye çekmek ve onların Japon kültür ve dilini öğrenmesini sağlamak olarak belirtilmiş. Bununla birlikte bu 30 üniversitenin her bölümünün her sınıfında, en az 1 şube Japonca sınıf ve 1 şube  İngilizce sınıf olması şart koşulmuş. Bu planlama ile 30 yılda Uluslararası öğrenci sayısını 300.000’e çıkarmak hedeflenmişti.Tablo 8’ye göre 2025 yılında bu sayı 229.467’dir.

Türkiye’de gerek orta öğretimde ve gerekse yükseköğretimde bazı okullarda yabancı dille eğitim verilmektedir. Prof. Dr. Oktay Sinanoğlu, Türkiye’nin eğitim ve kültürel bağımsızlığını kaybettiğini vurgulamak amacıyla söylediği “1923’ten 1945’e kadar İngiliz sömürgesiydik, 1945’ten sonra Amerikan sömürgesi olduk” ifadesini, 2000’li yılların başından itibaren yazdığı kitaplarda, katıldığı televizyon programlarında ve verdiği konferanslarda sıklıkla dile getirmiştir (Sinanoğlu,2000; Sinanoğlu 2006).  Sinanoğlu bu konuda iki kitap yazmıştır: Bir New York Rüyası: Bye Bye Türkçe ve Hedef Türkiye. Fulbright Anlaşması eleştirileriyle, Sinanoğlu bu sözü tek başına bir iddia olarak değil, tarihsel bir sürece bağlayarak söyler. Kendisi, 1947 yılında imzalanan Fulbright Antlaşması ile Türk eğitim sisteminin ABD’li uzmanlardan oluşan bir komisyona teslim edildiğini savunur. Bu komisyonun etkisinde  hazırlanan eğitim müfredatlarına uyan okullarımız daha az başarılı,  yabancı kolejler bu plana uymak zorunda olmadıkları için daha çok başarılı oluyor iddiası söz konusudur.

13. ÜLKELERDE OKUYAN ULUSLARARSI ÖĞRENCİ SAYILARI

2024 ve 2025 yıllarında ilk 10 ülkenin uluslararası öğrenci sayıları Şekil 5’te gösterilmiştir. Sıralamada, birinci ABD,  ikinci Kanada ve üçüncü İngiltere’dir. Ülkeler bu konuda yarış halindeler. Eğitime gidilen ülke için öğrencilerden sağlanacak gelir, kültürün ve dilin gelen öğrenciye öğretilmesi /verilmesi, yapılacak çalışmaların ve yayınlarının gidilen ülke bilimine, ve kütüphanelerine katkıları en önemli hedeflerdir.Ayrıca o ülkede eğitim alanların bir kısmı ülkesine dönmeyip orada çalıştığından yurt dışına beyin göçü de kendiliğinden sağlanmaktadır.

Şekil 5. En çok uluslararası öğrenci  barındıran devletler ve öğrenci sayıları

Türkiye, 2025 yılı itibarıyla 340.000 ila 350.000 arasında uluslararası öğrenciye ev sahipliği yapmakta olup bu sayı ile dünyada ilk 10 (genellikle yedinci) sırada yer almaktadır. Fakat Türkiye Şekil 5’teki sıralamada yer almamıştır. Belki Türkiye verisine ulaşılamamıştır. Türkiye’ye gelen öğrencilerin önemli bir kısmı Türk Devletleri teşkilatındaki ülkelerdendir.

Türkiye’de 209 Üniversite bulunmaktadır.Yıllara göre Türkiye’de uluslararası öğrenci sayıları (2004-2024) Şekil 6’da gösterilmiştir. Türkiye’de, 2003-2004 yıllarında 14.690 olan uluslararası öğrenci sayısı 2023-2024’te 337.073’e yükselmiştir.Türkiye, 2028 yılına kadar bu sayıyı 500.000 uluslararası öğrenciye ulaştırmayı hedeflemektedir. 

Şekil  6. Yıllara göre Türkiye’de uluslararası öğrenci sayıları (2004-2024)

14. DEĞERLENDİRME

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), Avrupa Birliği gibi,  5 ülkenin üye ve 3 ülkenin gözlemci olduğu önemli bir  uluslararası kuruluştur.

2024 yılında Türk topluluklarında, Latin Alfabesine dayalı 34 harfli  Ortak Türk Alfabesinin kullanılması kabul edilmiştir.  Ortak Türk Alfabesinin Türk Devletleri Teşkilatındaki bütün yazışmalarda kullanılması gerekir. Bunun için öncelikle Ortak Türk Alfabesiyle yazılmış 500 kelimelik bir günlük konuşma kitabı TDT tarafından hazırlanmalı ve bütün üye devletlerinde eğitimi verilmelidir.

Bir devletin teşkilinde ve bekasında dil birliğinin önemi bilinmektedir. İtalya’da dil birliğinin sağlanması, 1861 yılındaki siyasi birleşme ile resmiyet kazanmış, ancak halk düzeyinde gerçek anlamda ortak bir dilin konuşulması 20. yüzyılın ortalarını bulmuştur.

Amerika Birleşik Devletleri, resmi dili İngilizceden maddi ve manevi güç kazanmaktadır. Türkiye de diline önem vermeli, onun gelişmesinin yollarını açmalı ve onun bilim dili olmasına katkı sağlamalıdır.

Osmanlıdan sonra Osmanlı topraklarında 50’den fazla devlet kurulmuştur.  Kurulan bu devletlerin dillerine Türkçeden  ve o dillerden de Türkçeye pek çok kelime geçmiştir. Türkçe, bir kabile dili değil, bir imparatorluk dili, bir cihan dilidir. Bu dilin kullandığımız her  kelimesi mirasımızdır. Mirasımızı reddedemeyiz.

Türkçe dünyadaki en eski dillerden biridir. Bugün dünyada 220 milyondan fazla insan Türk dillerini konuşmaktadır. Türkçe,  dünyada en çok konuşulan diller sıralamasında üst sıralarda yer almakta  ve geniş bir coğrafyada kullanılmaktadır.

Türkçe, bazı dillere binlerce kelime vererek ve bazı dillerden binlerce kelime alarak zenginleşmiş ve cihan dili haline gelmiştir.Türkiye Türkçesinde, komşu ülkelerde ve tarihte irtibatta olduğu ülkelerde konuşulan dillerde, en çok Bulgarca ve İbranicede olmak üzere, binlerce ortak kelime yer almaktadır.

Türk dillerinde, kişi zamirleri ve sayı adları hemen hemen tamamıyla aynıdır  Ayrıca akraba isimleri ve insan organları  gibi  binlere kelime de Türk lehçelerinde ortaktır. Bunlara rağmen bazı dilbilimciler Türkçe lehçelerini, lehçeler olarak değil, ayrı diller olarak kabul etmektedir. Türk Devletleri Teşkilatındaki devletlerin dilleri Türk lehçeleri olarak kabul edilmelidir ve Türkçe olarak adlandırılmalıdır.

Türkçenin bilinen ilk sözlüğü, Dîvânu Lugâti’t-Türk‘tür. Yazarı, Kâşgarlı Mahmud’dur,  1072 – 1074 yılları arasında Bağdat’ta kaleme alınmıştır. Dünyada en çok konuşulan dillerden olan İspanyolcanın ilk sözlüğü ise 1492’de yazılmıştır. Arada 400 yıl fark olmasına rağmen Türkçe ilk sözlük 1912’ye kadar kayıptır. Anadolu’da kurulan Türk devletleri ve özellikle Osmanlı devleti Türkçeye gereken önemi vermemiştir. Son dönemlerinde, devletin doğu dünyasıyla ve doğu kültürüyle bağı kopmuş, daha doğrusu koparılmıştır.

Cumhuriyetten önceki Türk Devleti olan Osmanlı devletinde okullarda Farsça, Arapça ve Fransızca okutulmuş, fakat Türkçe dersleri okutulmamıştır. Hitabet, Kitabet dersleri olmasına rağmen nasılsa insanlar evlerinden öğrendikleriyle Türkçeyi biliyorlar kabul edilmiş ve devlet memurluğunda insanlar dairelerin kaleminde Türkçe öğrenirler diye Türkçe eğitime önem verilmemiştir.

Türkçeden diğer dillere pek çok kelime geçmiştir. Diğer dillerden de Türkçeye binlerce kelime geçmiştir. Türkçeye geçen bu kelimeler ses uyumu ve yapı bakımından Türkçeye uygun halde kullanılmaktadır. Bu kelimeler artık Türk dilinde ve Türk sözlüklerinde yer almıştır. Yabancı kökenli kelimeler Türkçenin zenginliğidir. 

Dünyada bütün devletlerde, hemen hemen orta öğretimde ve yüksek öğretimde eğitim dili devletlerin kendi resmi dilleridir. Türkiye’de bazı ortaöğretim kurumlarında eğitim dili yabancı bir dildir. O okullardan mezun olanların çoğu kendi tarihini, dilini, edebiyatını, şiirinin, kültürünü, insanını hatta coğrafyasını yeterince  bilmemekte ve daha da kötüsü sevmemektedir. Kendi kültürünü bilmeyen, yabancı kültürlere hayran nesiller yetişmektedir. Mezunların çoğunun hedefi  eğitildiği dilin konuşulduğu bir devlete gidip çalışmaktır.Yabancı dille eğitim görenlerin bir kısmı aldıkları eğitimin iyi ve doğru olduğunu düşünür ve resmi dildeki eğitimin önemini ve kıymetini bilmezler. “İnsan bilmediğinin düşmanıdır” sözü bu durumu güzel ifade etmektedir.

Orta öğretimde bir yabancı dili, konuşabilecek kadar öğrencilere öğretmemiz gerekir. Yabancı diller seçilirken çok konuşan batı dillerinden İngilizce, Almanca, Fransızca zaten listede mevcuttur. Bunlara çok koşulan dillerden olan doğu dillerinden Arapça, Çince, Farsça ve Rusça da yaygın şekilde eklenmelidir: Bu dillerin eklenmesi ülkemiz ticaretine ve turizmine olumlu etki eder. 

Yabancı dille eğitim almak ile yabancı dil öğrenmek başka şeylerdir. İsrail’de olduğu gibi, orta öğretimde eğitim dili resmi dil (Türkçe) olmalıdır. Fakat mutlaka lise öğrencilerine konuşacak kadar bir yabancı dil öğretilmeli ve o dili bildiğini belgelendirdiği zaman kendisine diploma verilmelidir. Kısaca Türkiye’de her ortaöğretim mezununa bir yabancı dil öğretmek hedef olmalıdır. Bunun için eğitimde, ciddi bir reforma ihtiyaç vardır.

Üniversitelerde de eğitim dili Türkçe  olmalıdır. Ancak üniversitede her öğrenci bir teknik araştırma raporu yazacak kadar bir yabancı dil bilmelidir.

Türkiye’de üniversitelerin çoğunda eğitim dili Türkçedir. Türkiye’de yabancı dille eğitim veren üniversiteler de bulunmaktadır. Bunların bir kısmında Türkçe yazılmış eserler kütüphaneye konmaz. Mezunlarının çoğunun hedefi yurt dışında bir işte çalışmaktır. Bunlar Türkiye’de bir şeyi başarmak üzere iş aramazlar. Bu okullarda kültüründen yoksun, tarihinden habersiz, vatan toprağını sevmeyen hatta kendi insanını sevmeyen nesiller yetiştiriliyor. Böylece Türkiye eğittiği yetenekli insanları, beyinleri ülkesinden kaçırmaktadır. Sanki devletimiz yabancı ülkelere yetişmiş insan yetiştirmektedir. 209 üniversitemiz var fakat Türkçe kitap yazılmıyor. Öğrenciler Kütüphanelerde mevcut Türkçe eserleri okumuyor. Toplumda yabancı dille eğitim sanki bir üstünlük gibi gösteriliyor.Türkçede yüksek seviyeli şiirler yazılamıyor, sanat eserleri ortaya konamıyor ve üretilemiyor. 

Türkiye, 2025 yılı itibarıyla 340.000 ila 350.000 arasında uluslararası öğrenciye ev sahipliği yapmıştır. Türkiye’ye gelen öğrencilerin önemli bir kısmı Türk Devletleri Teşkilatındaki ülkelerdendir.Nicel olarak oldukça etkileyici  olan bu öğrencilere kültürümüz ve ortak medeniyet hedefleri yeterince aktarılmalıdır.

Türkiye’de uluslararası üniversiteler için, Japonya’da olduğu gibi, her bölümde her sınıf için bir şubede Türkçe eğitimle, diğer bir şubede yabacı dille eğitim yapılmalıdır. 209 üniversitesi olan Türkiye’de bu şartları sağlayacak en az 15 üniversite  yeniden organize edilebilir.
Büyük devletler, güçlü devletler resmi dilleriyle de güç kazanmaktadır. 

Türk Devletleri Teşkilatında, Ortak Türkçe dil ve ortak Türk alfabesi konularında çok ciddi adımlar atılması gerekiyor. Bu devletler nezdinde de Türkiye öncü ve teşvikçi olmalıdır.Türk Devletleri Teşkilatındaki devletler, ortak ve ikili faaliyetlerinde, ne Rusça ve ne de İngilizce, artık sadece Türkçe kullanmalıdır. Fakat bu devletler diğer ülkelerle gerekli olan dilde, ekonomi ticaret ve siyaset konularında her türlü iletişimi sürdürmelidir.

Kaynaklar

Ağıralioğlu, N. & Akçan, K. (2025). Türkçe kişi zamirlerinin bazı dil ve lehçelerdeki kişi zamirleriyle karşılaştırılması, Journal of Turkic Civilization Studies, Cilt: 6 Sayı: 1, 1 – 25.

Ağıralioğlu, N., & Akçan, K. (2026.a). Number words and their similarities in Turkish and some other languages. Journal of Turkic Civilization Studies, 7 (1), 53-73, 2026. 

Ağıralioğlu, N., & Akçan, K. (2026.b). Türk Devletlerinde, Temel Kaynakların Ortak Türk Alfabesiyle Yeniden Yazılması, Yayınlanması ve Dijitalleştirilip Seslendirilmesi. Takvim-i Vekayi, 14(2026). https://izlik.org/JA48TU67ZL.

Ayverdi, İ. (2005). Misalli Büyük Türkçe Sözlük (3 Cilt). Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı.

Gökburun, İ. (2021). Küresel ve Bölgesel Güçler Çağında; Türk Dünyası Nüfusu. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 21(1), 1-34. https://doi.org/10.32449/egetdid.897236.

Kaşgarlı, Mahmut (2022). Divanü Lugatit Türk, Kabalcı Yayınevi. 

Kültür Bakanlığı (1991). Karşılaştırmalı Türkçe Lehçeleri Sözlüğü-I, Başbakanlık Basımevi.

Özdemir, C. (2018). Türk Dillerinin Tarihi Süreçteki Gelişimi, p.142-147, Vol. 4

Sinanoğlu, O. (2000). Bir Nev-York Rüyası: Bye-Bye Türkçe, Otopsi Yayınları, İstanbul.

Sinanoğlu, O (2006). Hedef Türkiye, Alfa Yayınevi, 294 s.,  İstanbul.