{"id":5129,"date":"2025-11-08T23:30:43","date_gmt":"2025-11-08T20:30:43","guid":{"rendered":"https:\/\/zeleka.com\/?p=5129"},"modified":"2025-11-08T23:30:43","modified_gmt":"2025-11-08T20:30:43","slug":"kom-kavramsal-olarak-konaklamaya-elverisli-duzluk-manasina-gelmektedir2-anadolunun-bircok-yerinde-kullanilan-bu-kavram-kimi-yerlerde-mezra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zeleka.com\/?p=5129","title":{"rendered":"

Kom kavramsal olarak konaklamaya elveri\u015fli, d\u00fczl\u00fck manas\u0131na gelmektedir\u201d2. Anadolu\u2019nun bir\u00e7ok yerinde kullan\u0131lan bu kavram, kimi yerlerde \u201cmezra\u201d kimi yerlerde \u201cmezire\u201d olarak kar\u015f\u0131l\u0131k bulmu\u015ftur. Karaden"},"content":{"rendered":"

\n

Kom kavramsal olarak konaklamaya elveri\u015fli, d\u00fczl\u00fck manas\u0131na gelmektedir\u201d2. Anadolu\u2019nun bir\u00e7ok yerinde kullan\u0131lan bu kavram, kimi yerlerde \u201cmezra\u201d kimi yerlerde \u201cmezire\u201d olarak kar\u015f\u0131l\u0131k bulmu\u015ftur. Karadeniz b\u00f6lgesinde ise y\u0131l\u0131n sadece belli zamanlar\u0131nda ikamet edilen yerle\u015fim yeri olarak k\u00f6y ile yayla aras\u0131nda kalan bir konum arz etmektedir. Bu yerle\u015fim yerleri \u0130fa etti\u011fi vazife itibariyle Anadolu\u2019nun bir\u00e7ok yerinde oldu\u011fu gibi Trabzon ve \u00c7aykara\u2019da da temelde hayvanc\u0131l\u0131k ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131lmaktayd\u0131. Kom terimi baz\u0131 dilciler taraf\u0131ndan \u00c7in, baz\u0131lar\u0131nca Mo\u011fol k\u00f6kenli olarak g\u00f6sterilmesine ra\u011fmen ger\u00e7ekte \u00f6z T\u00fcrk\u00e7e bir kavramd\u0131r3. Kom, Kuman ad\u0131n\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131rmakla beraber, \u201cyerle\u015fime uygun yer\u201d ba\u011flam\u0131nda, \u201ckonmak\u201d, \u201ckondu\u201d terimleriyle olduk\u00e7a uyumlu bir anlam b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6stermektedir4. \u201cKonmak\u201d ve \u201cKondu\u201d kavramlar\u0131n\u0131n k\u00f6ken olarak T\u00fcrk\u00e7e oldu\u011fu ger\u00e7e\u011finden hareketle, bu manay\u0131 \u201ckom\u201d terimi ile irtibatland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda hem mana hem de ihtiva itibariyle K\u0131p\u00e7ak\u00e7a ile e\u015fle\u015fti\u011fini g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u00a0<\/p>\n

Gerek Anadolu\u2019da gerekse Karadeniz b\u00f6lgesinde kom adl\u0131 yerle\u015fim yerlerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 sosyo-ekonomik ya\u015fam ve ge\u00e7im \u015fartlar\u0131n\u0131n bir sonucudur. Anadolu\u2019nun baz\u0131 yerlerinde (Erzurum H\u0131n\u0131s\u2019ta oldu\u011fu gibi) s\u00fcrekli kal\u0131nan yerle\u015fim yeri iken, Karadeniz b\u00f6lgesinde belli d\u00f6nemlerde konaklanan yerle\u015fim yeri olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Komlar\u0131n kurulu\u015f tarihleri yaz\u0131m\u0131za konu olan \u00c7aykara co\u011frafyas\u0131nda olduk\u00e7a eskilere kadar gider. Yerle\u015fimini Hald\u0131zen, Karakaya, So\u011fanl\u0131 Da\u011flar\u0131ndan ba\u015flayarak, Solakl\u0131 ve Baltac\u0131 Vadisine do\u011fru kayd\u0131ran \u00c7aykara, zaman i\u00e7erisinde hem yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya hem de a\u015fa\u011f\u0131dan (k\u00f6ylerden) yukar\u0131ya do\u011fru kom yerle\u015fimlerini v\u00fccuda getirmi\u015fti6. Bu \u015fekilde k\u00f6y ile yayla aras\u0131nda yar\u0131 g\u00f6\u00e7ebe hayat\u0131n ve hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n en \u00f6nemli destekleyici unsuru olan \u201ckom\u201d (mezire\/mezra) yerle\u015fkeleri ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f oldu. \u0130nsanlar buralar\u0131 y\u0131l\u0131n, biri ilkbahar di\u011feri sonbahar olmak \u00fczere iki d\u00f6neminde, yakla\u015f\u0131k birer ayl\u0131k s\u00fcrelerde aktif olarak kullan\u0131rlard\u0131. Bir de bu d\u00f6nemlerin haricinde, a\u011fustos ay\u0131n\u0131n sonlar\u0131ndan itibaren \u201c\u00e7ay\u0131rc\u0131l\u0131k\u201d denen d\u00f6nemde \u00e7ay\u0131r\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve hava \u015fartlar\u0131n\u0131n durumuna g\u00f6re on g\u00fcnden bir aya kadar hava durumunun \u00f6zelli\u011fine g\u00f6re ot i\u015flerini g\u00f6rmek amac\u0131yla burada kal\u0131n\u0131rd\u0131.\u00a0<\/p>\n

Kom yerle\u015fkelerinde evler do\u011fayla uyumlu ve co\u011frafyan\u0131n getirmesi muhtemel risklere kar\u015f\u0131 olduk\u00e7a korunakl\u0131 olarak in\u015fa edilmi\u015fti. Bu evlerin ana malzemesi yak\u0131n \u00e7evreden temin edilebilen ta\u015f ile keresteden sa\u011flan\u0131rd\u0131. Evler genelde 30,35 metre kare b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde olup, alt k\u0131s\u0131mlar\u0131 ah\u0131r, \u00fcst k\u0131s\u0131mlar\u0131 otluk ve oturma alan\u0131 olarak kullan\u0131lmaktayd\u0131. Arazi e\u011fimi fazla oldu\u011fundan bu yerlerde evlerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131n topra\u011fa yaslanarak, adeta g\u00f6m\u00fclerek in\u015fa edi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu mimar\u0131 stil co\u011frafyan\u0131n insanlara dayatt\u0131\u011f\u0131 bir durum olmakla, evlerin hem s\u0131cak hem de f\u0131rt\u0131naya kar\u015f\u0131 korunakl\u0131 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f olurdu. Evlerin alt k\u0131s\u0131mlar\u0131 yanlardan ve arka taraftan ta\u015f duvarla, a\u015fa\u011f\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131 y\u0131\u011fma tahtalarla \u00e7evrelenirdi. \u00dcst katlar ah\u015fap d\u00f6\u015feme ile ah\u0131rdan ayr\u0131l\u0131p, istisna olmakla beraber topra\u011fa yasl\u0131 yukar\u0131 k\u0131s\u0131mlar ta\u015f, di\u011fer kenar ve i\u00e7 oda duvarlar\u0131 ah\u015faptan bo\u011faz ve y\u0131\u011fma sistemiyle\u00a0<\/p>\n

———————————————–<\/p>\n

1 Yunus MUTLU, yunmutlu@gmail.com.\u00a0<\/p>\n

2 O r \u00e7 u n \u00dc N A L, Klasik ve Orta Mo\u011folca S\u00f6z Varl\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrk\u00e7e K\u00f6kenli Kelimeler JOTS, 3\/2, 2019: 502-615. S. 589.\u00a0<\/p>\n

3 Alimcan \u0130NAYET, T\u00fcrk\u00e7ede \u00c7ince Kaynakl\u0131 G\u00f6sterilen Baz\u0131 Kelimeler \u00dczerine, T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Dil ve Edebiyat Dergisi, s.7 . 1999.\u00a0<\/i><\/span><\/p>\n

4 Yunus MUTLU, \u00c7aykara Y\u00f6resi \u00c7aykara Rumcas\u0131 \u0130le Arkaik Anadolu T\u00fcrk\u00e7esi Ve T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fc Ekseninde Etnisite Alg\u0131s\u0131, Tarih ve Gelecek Dergisi, Mart 2025, Cilt 11, Say\u0131 1\u00a0<\/p>\n

5 Hakan Aydemir, \u201cMacaristan Kuman-K\u0131p\u00e7aklar\u0131ndan Kalan Bir Say\u0131\u015fmaca \u00dczerine Dilbilimsel A\u00e7\u0131klamalar\u201d, Dil ve Edebiyat Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131<\/i>, (VII. Uluslararas\u0131 T\u00fcrk Dili Kurultay\u0131\u2019nda), S.18, Ankara G\u00fcz 2018; (18) 13-30, s. 200\u00a0<\/p>\n

6 Ha\u015fim Albayrak, Of ve \u00c7aykara<\/i>, Ankara \u015eubat 1986, Cilt:1, s. 25.\u00a0<\/p>\n

Kilitlenerek in\u015fa edilirdi. \u00dcst katlar genelde dar bir antre, bir ya\u015fam alan\u0131 bir de otluktan olu\u015fmaktayd\u0131. \u00dcst kat ile \u00e7at\u0131 aras\u0131nda genelde bir \u00fcst tavan bulunmazd\u0131. Evlerin \u00e7at\u0131lar\u0131 kalite durumuna g\u00f6re yerinde yo\u011furulan ve pi\u015firilen toprak kiremidiyle kaplan\u0131rd\u0131. Komlar k\u00f6y yayla aras\u0131, orta ku\u015fak denilen co\u011frafyada yer ald\u0131\u011f\u0131ndan oldu\u011fundan, ya\u011fmurlu g\u00fcn say\u0131s\u0131 olduk\u00e7a fazla olmaktayd\u0131. Bundan dolay\u0131 \u00e7at\u0131larda hartoma denen kaplama nadir olarak kullan\u0131l\u0131rd\u0131. Yak\u0131n zamanlarda sa\u00e7 teknolojisinin b\u00f6lgeye girmesiyle \u00e7at\u0131lar sa\u00e7la \u00f6rt\u00fclmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eiddetli r\u00fczgar\u0131n \u00e7at\u0131lar\u0131 kald\u0131rma riskine kar\u015f\u0131 ise \u00e7at\u0131lara y\u00fckl\u00fc miktarda ta\u015f dizilirdi.\u00a0<\/p>\n

Bu ev tiplerinin d\u0131\u015f\u0131nda \u201cpa\u00e7iha\u201d denilen ve ah\u0131rla ya\u015fam alan\u0131n\u0131 ta\u015f ya da tahta duvarla ay\u0131ran kom evleri bulunmaktayd\u0131. Buralarda da di\u011ferleriyle ayn\u0131 t\u00fcr in\u015fa malzemeleri kullan\u0131lmakta olup, bu evler mimari olarak bir taraf\u0131ndan insanlar\u0131n giri\u015f yapt\u0131klar\u0131 ve insanlar\u0131n ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131 olu\u015fturan oda ile di\u011fer kap\u0131dan hayvanlar\u0131n giri\u015f yapt\u0131klar\u0131 ah\u0131rdan olu\u015fmaktayd\u0131. Bu t\u00fcr evler e\u011fimi fazla olan yerlerde toprak ve \u00e7imenle imtiza\u00e7 halinde farkl\u0131 bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc ile adeta kamufle olurlard\u0131.\u00a0<\/p>\n

Anadolu\u2019nun bir\u00e7ok kom yerle\u015fkeleri genelde buralar\u0131 kuranlar\u0131n isimleri ya da lakaplar\u0131na g\u00f6re adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fken7 \u00c7aykara y\u00f6resinde ise arazi ve co\u011frafi \u00f6zelliklerine g\u00f6re isimlendirilmi\u015fti. \u00d6rne\u011fin \u00c7amba\u015f\u0131, Ta\u015fl\u0131gedik Mahalleleri mevkiinde Kamenora\u015f, yanm\u0131\u015f, kavruk ya da zavall\u0131 da\u011f; lustra, parlak, ayd\u0131nl\u0131k, d\u00fczg\u00fcn yer; Vihalkaya, Domerostebuka, d\u00fczg\u00fcn p\u00fcr\u00fczs\u00fcz yer; K\u00f6hiler, az g\u00fcne\u015f alan, kuzeye bakan; K\u0131rmalar, ta\u015fl\u0131k, yayalar\u0131n ge\u00e7i\u015fi bile zor olan yer; Ta\u015fk\u0131ran\u2019da, Manomat, anas\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fc; Delay\u015fe; Mu\u015fiya, ayak; Vasila\u00e7, g\u00fcn batan; Kuguro, e\u011fri b\u00fc\u011fr\u00fc; Aytekale gibi yerle\u015fimler say\u0131labilir. Ayr\u0131ca Uzung\u00f6l taraflar\u0131nda Ceylanbay\u0131r\u0131, s\u0131cak b\u00f6lge oldu\u011fu ve fazlaca ceylan t\u00fcr\u00fc yeti\u015fti\u011fi i\u00e7in \u00f6nceden \u015eehit komlar\u0131 denilen sonradan \u011eoncilonar yeni \u015falgam meziresi denilen yerde, turp gibi bir meyve yeti\u015fti\u011fi ve ondan \u015falgam suyu yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan; \u015eahinkaya Mahallesi taraflar\u0131nda ifterodi, \u00e7ok fazla ifteri otu yeti\u015fti\u011fi i\u00e7in Kazank\u0131ran, suyu \u00e7ok so\u011fuk oldu\u011fundan kazan \u00e7atlatan; Holaysa Ye\u015filalan Mahallesi taraflar\u0131nda, Alabaffer, yerle\u015fime uygun d\u00fczg\u00fcn yer; Hu\u015formi, Hu\u015fo Irma\u011f\u0131; Ancumah; Alekodormi, e\u015fek \u0131rma\u011f\u0131; Kuri, odun k\u00fct\u00fc\u011f\u00fc; Belekaniyo, yontulmu\u015f; Kuniya, be\u015fik; Hovoz; \u00c7i\u015fonodo, kar ya\u011f\u0131\u015fl\u0131; Tribodamo, \u00fc\u00e7 \u0131rmak; Rakindoliso; Evo\u015fka, otlakl\u0131; Lifor \u0131rma\u011f\u0131, taze otlakl\u0131 \u0131rmak; Kufokaya, kuytu ya da sa\u011f\u0131r ta\u015f; Filarta\u015f\u0131, yaprakl\u0131 ta\u015f; \u00c7ilaz, vadi; Hu\u015fo Mahallesinde Kundika, k\u00fc\u00e7\u00fck kom; Zelega, Ta\u015f\u00f6ren taraflar\u0131nda \u015eimaliyoz, Arap\u00e7a bir kelime olup kuzey manas\u0131nda; Limnni taraflar\u0131nda, Kamara, \u00e7ok\u00e7a komar bitkisi yeti\u015fti\u011finden; Ba\u00e7iha, bas\u0131k, al\u00e7ak yer; E\u011fridere taraflar\u0131nda Kalusa, iyi su; Fotinos, Kabata\u015f taraflar\u0131nda Kervan, Traptormi, dar kapan \u0131rmak; Akdo\u011fan\u2019da \u015eimaziyas, ya\u011fmurlu gibi y\u00f6n, y\u00f6redeki yerle\u015fimi tarif edecek su kayna\u011f\u0131, ta\u015f, bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc ile di\u011fer co\u011frafi \u00f6zelliklerine g\u00f6re bu isimlerin verildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.\u00a0<\/p>\n

———————————————-<\/p>\n

7 Saliha KODAY, H\u0131n\u0131s \u0130l\u00e7esi’nde Kom Yerle\u015fmeleri \u00dczerine Bir Ara\u015ft\u0131rma, T\u00fcrk Co\u011frafya Dergisi, Say\u0131: 34, s. 357-382, \u0130stanbul, 1999.\u00a0<\/p>\n

\u00c7aykara y\u00f6resindeki komlar k\u00f6y ile yayla aras\u0131nda da\u011flar\u0131n yerle\u015fime elveri\u015fli yama\u00e7 ve tepelerine konu\u015flanm\u0131\u015f yerle\u015fim yerlerinden olu\u015fmaktayd\u0131. Bu mek\u00e2nlar daha \u00e7ok ot \u00fcretimi ger\u00e7ekle\u015ftirmek ve hayvanlar\u0131 otlatmak amac\u0131yla kullan\u0131lmaktayd\u0131. Bu arazilerin bir k\u0131sm\u0131 tapulu olmakla beraber geni\u015f\u00e7e bir alan ise mera vasf\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Buralara k\u00f6ylerden may\u0131s ay\u0131 ba\u015flar\u0131 gibi hayvanlar\u0131yla g\u00f6\u00e7 eden insanlar burada bir ay kadar kald\u0131ktan sonra otlat\u0131lan \u00e7imenlerin g\u00fcbreleme ve temizleme i\u015flemini yapt\u0131ktan sonra yaylaya \u00e7\u0131karlard\u0131. A\u011fustos ay\u0131 sonlar\u0131na kadar yeti\u015fmesi beklenen ot ve \u00e7ay\u0131rlara hi\u00e7bir \u015fekilde hayvan sokulmazd\u0131. Zaten komlardan haziran\u0131n ilk haftas\u0131ndan itibaren ayn\u0131 tarihte yaylaya g\u00f6\u00e7 edilmesinin mant\u0131\u011f\u0131nda yatan gerek\u00e7elerden birisi kom \u00e7ay\u0131rlar\u0131n\u0131 korumakt\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla insanlar\u0131n yayla \u00e7\u0131k\u0131m\u0131ndan itibaren ne b\u00fcy\u00fck ba\u015f ne de k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f hayvanlar kom \u00e7ay\u0131rlar\u0131na sokulmazd\u0131. Ayr\u0131ca k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f hayvanlar\u0131n insanlar\u0131n komlarda olduklar\u0131 zaman zarf\u0131nda b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvanlar\u0131n otlaklar\u0131n otlak alanlar\u0131na girmelerine izin verilmezdi. Bu \u015fekilde yeti\u015fmesine \u00f6zen g\u00f6sterilen \u00e7ay\u0131rlar (ot) \u201c\u00e7ay\u0131rc\u0131l\u0131k\u201d mevsimi olan a\u011fustos ay\u0131 sonlar\u0131nda bi\u00e7ilir, kurutulur ve k\u0131\u015f\u0131n hayvan yiyece\u011fi olarak k\u00f6ye ta\u015f\u0131n\u0131rd\u0131. Yayla sezonu tamamlayan insanlar tekrar komlara g\u00f6\u00e7 ederler bir, bir bu\u00e7uk ay burada kald\u0131ktan sonra k\u0131\u015flamak \u00fczere k\u00f6ylere inerlerdi.\u00a0<\/p>\n

\u00c7aykara\u2019da tarla ekme i\u015fleri tamamland\u0131ktan sonra may\u0131s ay\u0131 ba\u015flar\u0131nda insanlar komlara g\u00f6\u00e7 etmeye ba\u015flarlard\u0131. \u0130nsanlar g\u00f6\u00e7 etmeden \u00f6nce g\u00fcn\u00fcbirlik olarak birka\u00e7 kez komlara e\u015fya, yiyecek ve di\u011fer birtak\u0131m ihtiya\u00e7 malzemeleri getirerek kom ya\u015fam\u0131na haz\u0131rl\u0131k yaparlard\u0131. Bu haz\u0131rl\u0131klardan bir di\u011feri de be\u015f alt\u0131 ay ah\u0131rda k\u0131s\u0131tl\u0131 bir ortam\u0131nda kalan ineklerin birka\u00e7 kez d\u0131\u015far\u0131ya \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p, ko\u015fturularak haml\u0131klar\u0131n\u0131n giderilmesiydi. Uzun zamandan sonra d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131lan inekler \u00f6nlerine bakmadan adeta ayaklar\u0131 yere de\u011fmeden \u0130lkbahar\u0131n co\u015fkusunu ya\u015farcas\u0131na kendilerini \u00e7ay\u0131ra salard\u0131. Kom yolculu\u011fu i\u00e7in k\u00f6yden hareket vakti kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda erken kalk\u0131l\u0131r, inekler yedirilir ve d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131rd\u0131. Ev halk\u0131ndan birisi h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde inek ba\u011flar\u0131n\u0131 bahfilerden8 \u00e7\u00f6zer ve herhangi birisinin y\u00fck\u00fcne ilave ederek yolculu\u011fa ba\u015flan\u0131rd\u0131. Yolculuk olduk\u00e7a e\u011fimli ve dar patika yollar\u0131ndan yakla\u015f\u0131k iki \u00fc\u00e7 saat s\u00fcrerdi. Baz\u0131 komlar\u0131n mesafe durumuna g\u00f6re bu s\u00fcre daha fazla ya da az olabilirdi. \u0130neklerin \u00f6n\u00fcnde ev halk\u0131ndan birisi s\u0131rt\u0131nda k\u0131rk elli kiloluk y\u00fck alt\u0131nda eline alm\u0131\u015f oldu\u011fu bir iki dilim ekmekle inekleri yola sokmaya, arkadan gelen birisi de s\u0131rt\u0131ndaki y\u00fck e\u015fli\u011finde inekleri s\u00fcrerek, yolculuk ba\u015flam\u0131\u015f olurdu. Yolculuk s\u0131ras\u0131nda \u00f6zellikle baz\u0131 a\u00e7\u0131k alanlarda ineklerin sa\u011fa sola ka\u00e7\u0131\u015flar\u0131 oldu\u011fundan onlar\u0131 toparlamak olduk\u00e7a yorucu olabilmekteydi. Yolun belli bir noktas\u0131na, arazisi d\u00fczg\u00fcn olan yerlere ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda s\u0131rtta ta\u015f\u0131nan ot yere serilerek ineklere yedirilir, hem insanlar hem de hayvanlar dinlenmi\u015f olurdu. Bu \u015fekilde komlara ula\u015fan insanlar bir ay kadar kalacaklar\u0131 kom evlerini \u015fenlendirmeye ba\u015flard\u0131. Ah\u0131rlar d\u00fczenlenir, ineklerin yatacaklar\u0131 yere yaprak serilir, inek ba\u011flar\u0131 banfiye ba\u011flanarak hayvanlar i\u00e7in haz\u0131r hale getirilirdi. Buradaki evler insanlar\u0131n asgari d\u00fczeyde ya\u015fayabilecekleri \u00f6l\u00e7ekte olsa da insanlar hayat \u015fartlar\u0131 gere\u011fi her g\u00fcn burada kalmazlard\u0131. K\u00f6ye ot, odun ta\u015f\u0131mak ve k\u00f6ydeki baz\u0131 i\u015fleri yapmak amac\u0131yla ak\u015fama yak\u0131n bir vakitte, inekler ah\u0131ra sokulduktan, sa\u011f\u0131l\u0131p, yedirildikten sonra k\u00f6ye inilir ve sabah tekrar koma \u00e7\u0131k\u0131l\u0131rd\u0131. Her gidi\u015f ve d\u00f6n\u00fc\u015f ortalama 2 saat civar\u0131nda s\u00fcr\u00fcp, her iki durumda da y\u00fck alt\u0131nda ger\u00e7ekle\u015firdi.\u00a0<\/p>\n

————————————————-<\/p>\n

8 \u0130neklerin yemlerini yedikleri ve ayn\u0131 zamanda bir delikten ge\u00e7irilen ba\u011flar\u0131yla ba\u011fland\u0131klar\u0131 yer. Yal, kap. https:\/\/karadeniz.gov.tr\/yerel-sozluk\u00a0<\/p>\n

9 Ho, hooo\u2026 \u015feklinde ba\u011f\u0131rarak y\u00fcksek ses \u00e7\u0131karmak. https:\/\/eksisozluk.com\/haylamak<\/a>.\u00a0<\/p>\n

Gerek yaz ba\u015f\u0131 gerekse sonbaharda komda kal\u0131nan bu s\u00fcreler \u201ckomculuk\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. Peki ilkbahardaki komculukta bir g\u00fcn nas\u0131l ge\u00e7erdi? E\u011fer insanlar ak\u015fam\u0131 k\u00f6yde ge\u00e7irdi iseler k\u00f6yden saat be\u015f, be\u015f bu\u00e7ukta yola \u00e7\u0131kar ve h\u0131zl\u0131ca koma ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. \u0130lk i\u015f ah\u0131ra giderek ineklerin yedirilmesi akabinde sa\u011f\u0131lmas\u0131 ile ba\u015flar ve ineklerin otlamaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131yla devam ederdi. Sonras\u0131nda sa\u011f\u0131lan s\u00fct, s\u00fct makinesine vurulur ve s\u00fctle kaymak ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. Makineye s\u00fct \u00e7ekmek genelde \u00e7ocuklar\u0131n i\u015fiydi. \u00d6nemsiz g\u00f6r\u00fclmesine ra\u011fmen s\u00fct makinesini ayn\u0131 tempoda \u00e7evirmek \u00f6nemli bir ayr\u0131nt\u0131yd\u0131. Kahvalt\u0131dan sonra, ah\u0131r\u0131n temizli\u011fi yap\u0131l\u0131r ve di\u011fer i\u015flere ge\u00e7ilirdi. Komlarda yayla k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde oldu\u011fu gibi ineklerin bir yerde toplanarak \u00e7obana teslim edilmesi s\u00f6z konusu olmad\u0131\u011f\u0131ndan, her hane sahibi kendi ineklerini g\u00f6zetlemek zorundayd\u0131. \u00d6zellikle sisin \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc zamanlarda yabani hayvan riski artaca\u011f\u0131ndan ineklere daha yak\u0131ndan e\u015flik etmek gerekirdi. Haylamak9, ba\u011f\u0131rmak, \u00e7a\u011f\u0131rmak, \u0131sl\u0131k \u00e7almak bu i\u015fin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131, varl\u0131\u011f\u0131n izhar edilmesiydi. \u0130lkbahar so\u011fu\u011funun keskin etkisini hisseden insanlar bir yerde ate\u015f yakarak hem \u0131s\u0131n\u0131r hem de ate\u015f ve duman sayesinde yabani hayvanlar\u0131 bulunduklar\u0131 yerden uzak tutmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Ayr\u0131ca inekler g\u00f6zetlenirken etraftan evde yakacak odun haz\u0131rlamak da ihmal edilmezdi. Havan\u0131n a\u00e7\u0131k oldu\u011fu veya g\u00f6r\u00fc\u015f mesafesinin elverdi\u011fi zamanlarda bir taraftan da evde yap\u0131lacak i\u015fler takip edilirdi. \u00d6rne\u011fin odun yap\u0131lmas\u0131; makiye vurulan s\u00fct\u00fcn (plastura10) alt\u0131 yedi g\u00fcnde bir topland\u0131\u011f\u0131 kazanda kaynat\u0131larak peynir, bakrac\u0131n\u0131 dolduran kayma\u011f\u0131n yay\u0131klanarak ya\u011f haline getirilmesi gibi. Yani her an bir \u015feylerle me\u015fgul olmay\u0131, \u00fcretmeyi ve kontrol etmeyi gerektirmekteydi. Her yer ve zamanda bo\u015f durmak s\u00f6z konusu de\u011fildi. Ye\u015fil ve mavinin bulu\u015ftu\u011fu, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc insan\u0131n iliklerine kadar i\u015fleyen, hissettiren manzaray\u0131 bile bazen ineklerin pe\u015finden giderken nefes aralar\u0131nda hissedebilirdiniz. \u00c7ocuklardan ba\u011f\u0131ms\u0131z olmayan bu tempo onlara fark\u0131nda olmadan i\u015f disiplini, sorumluluk ile engin insan\u0131 vas\u0131flar kazand\u0131rm\u0131\u015f olurdu. Do\u011fa ile m\u00fccadele eden ancak onunla bar\u0131\u015f\u0131k; yani m\u00fccadele eden kolay kolay pes etmeyen ancak ortama uyum sa\u011flamas\u0131n\u0131 bilen birtak\u0131m ki\u015fisel \u00f6zellikler gibi\u2026 Ak\u015fama yak\u0131n bir saatte inekler ya kendileri gelir ya da sahipleri taraf\u0131ndan eve getirilerek ah\u0131ra sokulurdu. Sonras\u0131nda yedirilip, sa\u011f\u0131l\u0131r ve di\u011fer rutin i\u015fler ger\u00e7ekle\u015ftirilirdi. Hava karard\u0131ktan sonra e\u011fer kom evinde kal\u0131nacaksa kap\u0131lar kapan\u0131r ve f\u0131skiye lambas\u0131 yak\u0131larak ev i\u00e7erisindeki di\u011fer i\u015fler yap\u0131l\u0131rd\u0131. Her hanenin kendi arazisine in\u015fa edilen bu k\u00fc\u00e7\u00fck kom evleri di\u011fer hanelerden de olduk\u00e7a uzakta kalmaktayd\u0131. Genelde da\u011fl\u0131k ve geni\u015f bir arazi oldu\u011fundan evler de birbirine uzakt\u0131. Gecenin sessizli\u011fi \u00e7\u00f6k\u00fcnce evler aras\u0131ndaki mesafeler de a\u00e7\u0131l\u0131r gibiydi. \u00d6zellikle yaln\u0131z kalan ki\u015filerin sessizli\u011fe g\u00f6m\u00fclen bu ortamda her \u00e7\u0131t\u0131rt\u0131ya bir anlam vermesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131. Sessizli\u011fin yayd\u0131\u011f\u0131 sese p\u00fcr dikkat kesilen insanlar, ortam\u0131 daha esrarengiz bir hale sokard\u0131. O anlarda ah\u0131rdan gelen inek hareketleri ya\u015fam\u0131n destek\u00e7isi olarak sessizli\u011fe bir umut olurdu.\u00a0<\/p>\n

<\/figure>\n

————————————————–<\/p>\n

10 Tutan manas\u0131na gelir. \u00d6rne\u011fin mayalan\u0131p yo\u011furt olan s\u00fct gibi ek\u015fiyen s\u00fct de yo\u011furda benzer bir hal al\u0131r, tutar.\u00a0<\/p>\n

11 https:\/\/eksisozluk.com\/lapaza.<\/a>\u00a0<\/p>\n

Rutininde devam eden yaz ba\u015f\u0131 komculu\u011fu yaylaya \u00e7\u0131k\u0131m zaman\u0131 yakla\u015fmaya ba\u015flay\u0131nca ba\u015fka i\u015fleri ortaya \u00e7\u0131kar\u0131rd\u0131. \u00c7ay\u0131r\u0131n yabani otlar\u0131n\u0131n (lapaza11 vb.) kazma ile kopar\u0131lmas\u0131, ta\u015f ve \u00e7ak\u0131llar\u0131n toplanarak temizlenmesi bu i\u015flerden baz\u0131s\u0131 idi. Yayla \u00e7\u0131k\u0131m vakti daha da yakla\u015f\u0131nca inek g\u00fcbresi insan s\u0131rt\u0131nda ta\u015f\u0131n\u0131r ve \u00e7\u0131k\u0131mdan bir g\u00fcn \u00f6nce bir t\u0131rm\u0131k yard\u0131m\u0131yla \u00e7ay\u0131ra serilirdi. Komlarda geni\u015f \u00e7apl\u0131 tar\u0131msal faaliyetler yap\u0131lmamakla beraber, g\u00fcz d\u00f6nemine haz\u0131rl\u0131k ama\u00e7l\u0131 lahana, marul gibi baz\u0131 sebzeler dikilirdi. Bu i\u015f ineklerin \u00e7imende yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde bunlar\u0131 yeme riskine kar\u015f\u0131 yaylaya \u00e7\u0131k\u0131lmadan bir g\u00fcn \u00f6nce ak\u015fam\u00fczeri ger\u00e7ekle\u015ftirilirdi.\u00a0<\/p>\n

Yaylaya \u00e7\u0131k\u0131ld\u0131ktan a\u011fustos ay\u0131 sonuna kadar pek u\u011fran\u0131lmayan komlar yaz ya\u011fmuru ve g\u00fcne\u015fiyle yeti\u015fen otuyla g\u00fcz mevsimini beklerdi. Sade, k\u00fc\u00e7\u00fck ve ah\u015fap kom evleri de do\u011fan\u0131n t\u00fcm g\u00f6rkemli ye\u015filli\u011fi i\u00e7erisinde ye\u015fille imtiza\u00e7 ederek adeta kamufle olurdu. Sadeli\u011fin, sessizli\u011fin i\u00e7erisinden yaylaya gidip gelenlerin uzaktan da olsa g\u00f6z att\u0131\u011f\u0131 bu resim; sesi, dokusu, kokusu, rengi ve ahengiyle tarif edilemez bir kompozisyon i\u00e7erisinde bu anlar\u0131 ya\u015fayanlar\u0131n haf\u0131zalardaki yerini korumaya devam etmektedir. Vakit ge\u00e7ip, yayla \u00e7ay\u0131rlar\u0131 bi\u00e7ildikten sonra s\u0131ra kom \u00e7ay\u0131rlar\u0131n\u0131n bi\u00e7ilmesine gelirdi. A\u011fustos ay\u0131 sonlar\u0131nda, havalar\u0131n g\u00fcne\u015fli oldu\u011fu g\u00fcnlerde komlara inilir ve bi\u00e7me i\u015flerine ba\u015flan\u0131rd\u0131. T\u00fcm otantikli\u011fiyle insanlar\u0131 kar\u015f\u0131layan komlar, insanlar\u0131n i\u00e7erisine bir heyecan salar, firaktan visale bir bulu\u015fma ne\u015fesi olu\u015ftururdu. Her haneden y\u00fckselen \u00f6rs ve \u00e7eki\u00e7 sesleri d\u00f6rt aya yak\u0131n bir s\u00fcre sessizli\u011fe terkedilen komlar\u0131 \u015fenlendirirdi. Saniyelerle yar\u0131\u015f\u0131rcas\u0131na \u00f6rs ve \u00e7eki\u00e7 aras\u0131nda h\u0131zl\u0131ca d\u00f6v\u00fclen t\u0131rpanlarla bir an evvel ot bi\u00e7imine ba\u015flanarak iyi hava de\u011ferlendirilmek istenirdi. Birbirine uzak olmas\u0131na ra\u011fmen her evden y\u00fckselen t\u0131rpan d\u00f6vme sesleri sanki bir yar\u0131\u015f\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurur gibiydi. Asl\u0131nda bir rekabet olmamakla beraber \u00f6ncelik g\u00fcne\u015fin de\u011ferlendirilerek, otun bir an \u00f6nce kurutulmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131. Ger\u00e7i insanlar kimin ne kadar i\u015f yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol etmekten de geri durmazd\u0131. \u0130yi bir havada di\u011fer t\u00fcm i\u015fler ask\u0131ya al\u0131n\u0131rd\u0131. B\u00fct\u00fcn temel ihtiya\u00e7lar h\u0131zl\u0131ca kar\u015f\u0131lan\u0131rd\u0131. Yemekler bile en k\u0131sa zamanda haz\u0131rlan\u0131r ve \u00e7abucak yenirdi. \u00d6ncelikle kom evinin (komoloyira) etraf\u0131ndaki otlar h\u0131zl\u0131ca kesilir ve a\u00e7\u0131l\u0131rd\u0131. Sonras\u0131nda ana \u00e7ay\u0131r\u0131n kesilmesine ge\u00e7ilirdi. Bu\u00a0<\/p>\n

d\u00f6nemlerde dinlenmek yok gibiydi. Olsa da \u00e7ok k\u0131sa zaman dilimlerini i\u00e7erirdi. Hatta d\u00f6rt be\u015f dakikada bir t\u0131rpan bilemek, iki \u00fc\u00e7 saate bir t\u0131rpan d\u00f6vmek bile mola s\u00fcrecine dahildi. \u0130\u015flerin zorlu\u011funa ra\u011fmen insanlar\u0131n ne\u015fesi, haylamalar\u0131na, \u0131sl\u0131k seslerine yans\u0131yarak ayr\u0131 bir sinerji meydana getirirdi. \u00c7ay\u0131rc\u0131l\u0131k s\u00fcresi hava \u015fartlar\u0131na ve \u00e7ay\u0131rlar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne g\u00f6re de\u011fi\u015firdi. Havalar\u0131n g\u00fcne\u015fli oldu\u011fu zamanlarda hem ot bi\u00e7ilmesi hem de kurutulmas\u0131 i\u015fleri ayn\u0131 anda g\u00f6r\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Genelde \u00f6\u011fleden sonras\u0131na kadar bi\u00e7ilir, bi\u00e7erken otlar serilir ve ak\u015fam\u00fczeri, marifetli ustalar\u0131n elinden \u00e7\u0131kan ah\u015fap t\u0131rm\u0131klarla toplan\u0131r, kumullan\u0131rd\u013112. Ertesi g\u00fcn kuruyan otlar, yine ottan yap\u0131lan ba\u011flarla hur\u00e7as13 edilip ba\u011flan\u0131r ve k\u00f6ye ta\u015f\u0131nmak \u00fczere kom evinde istif edilirdi. Havalar\u0131n bozuk oldu\u011fu zamanlarda da durmak yoktu. Bu havalarda kutsi denilen zay\u0131f otlar bi\u00e7ilir g\u00fcne\u015fli havalarda kurutulmaya haz\u0131r hale getirilirdi. \u00dcstten \u00e7isesinin alttan \u0131slak otlar\u0131n s\u0131r\u0131l s\u0131klam etmesine ra\u011fmen i\u015fin zorlu\u011fundan terlemek bile ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131. Kom arazileri genelde dik oldu\u011fundan \u0131slak zemine kara lasti\u011fi tutturmak maharet gerektiren bir durumdu. Buna ra\u011fmen a\u011fa\u00e7lardan gelen ya\u011fmur ve sisten dolay\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f imk\u00e2n\u0131 olmamas\u0131na ra\u011fmen di\u011fer \u00e7ay\u0131r bi\u00e7enlerin t\u0131rpan t\u00f6vme ve bileme sesleri i\u015f motivasyonu sa\u011flayarak, kader birlikteli\u011fini peki\u015ftirmekteydi. Bu ot (kutsi) bi\u00e7imi otun k\u0131sa ve seyrek olmas\u0131ndan g\u00fcne\u015fli havalarda t\u0131rpan\u0131n tutma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcnden ve verimsiz oldu\u011fundan bozuk havalarda ger\u00e7ekle\u015ftirilirdi. Geni\u015f alan\u0131 kaplamas\u0131na ra\u011fmen saatlerce ger\u00e7ekle\u015ftirilen bi\u00e7me i\u015flemi sonunda ayn\u0131 \u00f6l\u00e7ekte bir ot yek\u00fbnu meydana gelmezdi. Buna ra\u011fmen buralar\u0131n bi\u00e7ilmeden terk edilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Gerek bu ot t\u00fcr\u00fc gerekse ta\u015fl\u0131k, \u00e7al\u0131l\u0131k alanlardaki \u201corakl\u0131k\u201d denilen yerler bi\u00e7ilir ve kurutulan otlar g\u00fcz\u00fcn ineklere yedirilmek \u00fczere kom evinde istiflenirdi. Bu alanlar\u0131n bi\u00e7ilmesi neredeyse ana \u00e7ay\u0131r kadar zaman al\u0131rd\u0131. Sonu\u00e7 olarak ise bu i\u015flerden geride kalan ve zihinlerde yank\u0131lanan sis i\u00e7inde ve ya\u011fmur alt\u0131ndaki t\u0131rpan bileme, bi\u00e7me ve a\u011fa\u00e7lardan gelen ya\u011fmur seslerinin birbirine kar\u0131\u015farak meydana gelen \u201csenkronize bir hat\u0131ra\u201d olsa gerek. Ya\u015fayanlar\u0131n belki bir daha yad etmedikleri, ya\u015famayanlar\u0131n ise hayal bile edemeyece\u011fi rengi, kokusu ve sesi tarif edilemez ya\u015fant\u0131lar\u2026\u00a0<\/p>\n

———————————————-<\/p>\n

12 Karadeniz\u2019de otlar\u0131n \u00fcst \u00fcste y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131 manas\u0131na gelir. Genelde ise kum y\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlam\u0131na gelir https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Kumul.\u00a0<\/p>\n

13 \u00c7aykara y\u00f6resinde yakla\u015f\u0131k bir kucak otun diz alt\u0131nda s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak, u\u00e7lar\u0131ndan b\u00fck\u00fclmesi ve toplamda bu \u015fekildeki iki kucak otun ot ba\u011f\u0131yla ba\u011flanmas\u0131yla olu\u015fur. Toplam\u0131nda 7\/8 adet hur\u00e7 ile bir y\u00fck yap\u0131l\u0131rd\u0131 (\u015felek).\u00a0<\/p>\n

14 M\u0131s\u0131r kabuklar\u0131.\u00a0<\/p>\n

\u00c7ay\u0131rc\u0131l\u0131k zaman\u0131nda kom evinde bir gece nas\u0131l ge\u00e7erdi. E\u011fer d\u0131\u015far\u0131da kurumu\u015f ot varsa zaman kazanmak ve ertesi g\u00fcnk\u00fc i\u015flerden tasarruf etmek amac\u0131yla ak\u015famdan sonra da \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131rd\u0131. \u00d6zellikle ay \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n oldu\u011fu d\u00f6nemlerde otlar hur\u00e7as edilerek y\u00fck olmaya haz\u0131r hale getirilirdi. Baz\u0131 komlarda ak\u015famdan sonra ay \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ya da l\u00fcks \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 e\u015fli\u011finde ot bi\u00e7me de ger\u00e7ekle\u015ftirilirdi. Asl\u0131nda t\u00fcm g\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fan insanlar yorgun olmalar\u0131na ra\u011fmen ertesi g\u00fcn i\u00e7in g\u00fcne\u015ften daha fazla istifade edebilmek amac\u0131yla bu \u015fekilde bir yol tutarlard\u0131. Belli bir s\u00fcre \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131ktan sonra eve ge\u00e7ilir, lamba ve soba yak\u0131larak yatma haz\u0131rl\u0131klar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilirdi. Kom evleri k\u00f6ylere g\u00f6re konforun daha d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu yerlerdi. Ailelerin ekonomik durumlar\u0131na g\u00f6re baz\u0131s\u0131 singer, baz\u0131s\u0131 y\u00fcn baz\u0131s\u0131 da ot y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 ya da m\u0131s\u0131r ho\u015fotlar\u0131ndan14 yap\u0131lma yataklarda yatar, sabahlard\u0131. Sabah ise yine g\u00fcne\u015f do\u011fmadan \u00f6nce kalk\u0131l\u0131r, t\u0131rpanlar d\u00f6v\u00fcl\u00fcr ve ot bi\u00e7meye gidilirdi. Havalar\u0131n ya\u011fmurlu oldu\u011fu d\u00f6nemlerde i\u015f durumuna g\u00f6re g\u00fcn boyu \u00e7al\u0131\u015fan insanlar i\u015fleri bittikten sonra evlerine ge\u00e7er \u00fcstleri ba\u015flar\u0131n\u0131 kuruturlard\u0131. B\u00f6yle bir yorgunlu\u011fun ard\u0131ndan soba ate\u015finin \u0131s\u0131tt\u0131\u011f\u0131 oda ortam\u0131nda soban\u0131n arkas\u0131nda birazc\u0131k kestirmek olmazsa olmaz keyiflerdendi.\u00a0<\/p>\n

\u00c7ay\u0131rlar bi\u00e7ildikten sonra kom evlerine toplanan ot, \u015felek denilen ot ba\u011flama y\u00f6ntemine g\u00f6re ortama k\u0131rk elli kiloluk y\u00fckler haline getirilir ve insan s\u0131rt\u0131nda, k\u0131\u015fl\u0131k i\u00e7in k\u00f6y evlerine istiflenirdi. Yakla\u015f\u0131k iki saatlik yaya yolunda ta\u015f\u0131nan y\u00fckler i\u00e7in \u00e7o\u011fu zaman imece d\u00fczenlenir ve i\u015fin zor k\u0131sm\u0131 atlat\u0131l\u0131rd\u0131. Araba yollar\u0131n\u0131n komlara ula\u015fmas\u0131 ile yolun oldu\u011fu yerlere kadar yine insan s\u0131rt\u0131nda ta\u015f\u0131nan y\u00fckler kamyonlarla k\u00f6ye indirilir ve otluklara y\u0131\u011f\u0131l\u0131rd\u0131.\u00a0<\/p>\n

Yayla sezonu bittikten sonra insanlar bu kez inekleriyle bir, bir bu\u00e7uk ay kalacaklar\u0131 komlara g\u00fczlemek \u00fczere g\u00f6\u00e7 ederlerdi. Bu s\u0131rada yaz ba\u015f\u0131 komdan yaylaya ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 temel kullan\u0131m malzemeleri olan le\u011fen, lenger, yay\u0131k, yatak, s\u00fct makinesi gibi e\u015fyalar\u0131 tekrar koma indirirlerdi. \u0130lkbahardan farkl\u0131 olarak sonbahar\u0131n sarartt\u0131\u011f\u0131 a\u011fa\u00e7lardan d\u00fc\u015fen yapraklar ineklerin altlar\u0131na serilmek \u00fczere toplan\u0131r bir k\u0131sm\u0131 ah\u0131r\u0131n bir kenar\u0131na istiflenirdi. \u00c7ay\u0131rc\u0131l\u0131ktan arda kalma orakl\u0131k yerler bi\u00e7ilir ve taze taze ineklere yedirilirdi. Bu s\u0131ralarda yine yaz ba\u015f\u0131na haz\u0131rl\u0131k ama\u00e7l\u0131 odun yap\u0131l\u0131r ve kom etraf\u0131na y\u0131\u011f\u0131l\u0131rd\u0131. Havalar\u0131n iyice so\u011fumaya ba\u015flamas\u0131, bazen de kar ya\u011fmas\u0131 sonucu komlardan da k\u00f6ye g\u00f6\u00e7 etme vakti gelmi\u015f olurdu. Kom evlerinde yaz ba\u015f\u0131nda ineklere yedirebilecek kadar ot ve baz\u0131 kap ka\u00e7aklar b\u0131rak\u0131l\u0131r, bacalar, kap\u0131lar kapat\u0131l\u0131r ve k\u00f6ye inilirdi.\u00a0<\/p>\n

Elli ya\u015fa kadar olan bir\u00e7ok ki\u015finin yakinen ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bu yorucu s\u00fcre\u00e7ler, yorgunlukla beraber bir\u00e7ok hat\u0131ray\u0131 da geride b\u0131rakm\u0131\u015f oldu. Bu ya\u015fam bi\u00e7imleri ya\u015fl\u0131, gen\u00e7, \u00e7ocuk ay\u0131rt etmeden herkese bir \u015fekilde etki ederek mutlaka bir tak\u0131m \u00f6zellikler kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6rne\u011fin hafta sonlar\u0131 okula gitmeyen \u00e7ocuklar\u0131n ilk gidecekleri yerler komlar olurdu. \u0130neklerin pe\u015finden gider makineye s\u00fct\u00fc \u00e7eker, odun yapar ve ta\u015f\u0131rd\u0131. Hatta ya\u015f\u0131 biraz daha olgun olanlar komculu\u011fun t\u00fcm y\u00fck\u00fcn\u00fc cumartesi ve pazar g\u00fcnleri devir alarak yeti\u015fkinlerin yapt\u0131klar\u0131 i\u015fleri yaparlard\u0131. Pazar g\u00fcn\u00fc ak\u015fam s\u0131rtlar\u0131na ald\u0131klar\u0131 ot ya da odun y\u00fck\u00fcyle k\u00f6ye inerler ve ertesi g\u00fcn\u00fcn okul haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 yaparlard\u0131. \u00c7aykaral\u0131lar\u0131n i\u015flerine sad\u0131k ve disiplinli olmalar\u0131 gibi genel bir \u00f6zellikleri varsa bunun nedenlerinden birisi bu ya\u015fam bi\u00e7iminin dayatt\u0131\u011f\u0131 sorumlulu\u011fun etkisi olsa gerek. \u0130nsanlar\u0131n gelir ve ge\u00e7im kaynaklar\u0131 ile ekonomik ya\u015fam standartlar\u0131n\u0131n birbirine denk oldu\u011fu o d\u00f6nemlerde, insanlar\u0131n birbirlerine olduk\u00e7a yak\u0131n olmalar\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131. Kimisinin gaz ya\u011f\u0131, kimisinin unu, kimisinin otu bitti\u011finde di\u011ferinden almak durumunda kal\u0131rd\u0131. Ki\u015filer aras\u0131nda yer yer anla\u015fmazl\u0131klar, k\u00fcsk\u00fcnl\u00fckler olsa da imk\u00e2nlar\u0131n zorlu\u011fu ve telafi alternatifinin olmad\u0131\u011f\u0131 \u201cihtiya\u00e7l\u0131l\u0131k\u201d hali bar\u0131\u015fmak i\u00e7in bir vesile olurdu. Yaylarda oldu\u011fu gibi komlarda da farkl\u0131 k\u00f6ylerden insanlar birbirleriyle tan\u0131\u015f\u0131r ve kader birli\u011fi ederlerdi. Buralarda kurulan samimiyet buralar\u0131n di\u011fer yerle\u015fim yerlerinden daha tenha olmas\u0131ndan daha derinden ya\u015fan\u0131rd\u0131. Payla\u015f\u0131lan ortak ya\u015fam alanlar\u0131, birisinin evinde beraberce yenilen tur\u015fu, i\u00e7ilen tek dem \u00e7ay gelece\u011fin sa\u011flam ve sars\u0131lmaz dostluklar\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturmu\u015f olurdu. K\u00f6yden koma gelenlerin getirdikleri \u00fc\u00e7 be\u015f yaban armudu burada kalanlarla payla\u015f\u0131l\u0131r, kom evinin g\u00f6lgesinde k\u0131sa da olsa bir sohbet ortam\u0131 i\u00e7in vesile olurdu. \u0130neklerin beklenmesi s\u0131ras\u0131nda, alt\u0131nda oturulan bir a\u011fac\u0131n kurumu\u015f yapraklar\u0131 \u00fczerinde tutu\u015fulan sohbet, hayallere umut ile gelece\u011fin senaryosunun kurguland\u0131\u011f\u0131 yerler olurdu. \u0130nsanlar\u0131n i\u015flerinden dolay\u0131 zaman zaman birbirlerine emanet ettikleri ineklerinin bak\u0131m\u0131, yard\u0131mla\u015fma ve dayan\u0131\u015fman\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck ama kavi temellerine ayr\u0131 bir sayfa olarak eklenerek bu g\u00fcnlere kadar ula\u015fm\u0131\u015f olmaktayd\u0131.\u00a0<\/p>\n

Tarihin arka sayfalar\u0131nda yer alan, ya\u015fanm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, dima\u011flarda bir hayal gibi yer edinen komculuk art\u0131k tamamen terk edilme noktas\u0131na gelmi\u015ftir. K\u00fc\u00e7\u00fck evlerinde s\u0131n\u0131rs\u0131z hayatlar\u0131 ve hayalleri bar\u0131nd\u0131ran bu ya\u015fanm\u0131\u015fl\u0131klar, \u015fimdilerde fiziki yap\u0131lar\u0131 ve tan\u0131klar\u0131yla beraber toprakla bulu\u015fman\u0131n vaktini bekler olmu\u015ftur. Kimisi viran olmu\u015f, kimisi virane e\u015fi\u011fine gelmi\u015f olan kom evleri son kiri\u015fine, tahtas\u0131na kadar tarihe tan\u0131kl\u0131k etmeye direnmektedirler. \u015eimdilerde s\u0131k\u0131\u015fan d\u00fcnyan\u0131n hengamesinden uzakla\u015farak, do\u011fan\u0131n sessizli\u011fini bu ortamda ya\u015famaya heves eden baz\u0131 insanlar ise farkl\u0131 kurgularla suni birtak\u0131m hat\u0131ralar olu\u015ftursa gerekler. Zira hayvan\u0131, gaz lambas\u0131, isi, sisi, \u00e7ay\u0131r\u0131, \u00e7ay\u0131rc\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmayan; r\u00fczg\u00e2r\u0131, so\u011fu\u011fu tahtalar\u0131n aras\u0131ndan i\u00e7eride hissettirmeyen bir kom, ger\u00e7ek komculuk olmasa gerek.\u00a0<\/p>\n

<\/figure>\n

Yunus MUTLU\u00a0<\/p>\n

Tarih\u00e7i\/Tarih \u00d6\u011fretmeni<\/p>\n

<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kom kavramsal olarak konaklamaya elveri\u015fli, d\u00fczl\u00fck manas\u0131na gelmektedir\u201d2. Anadolu\u2019nun bir\u00e7ok yerinde kullan\u0131lan bu kavram, kimi yerlerde \u201cmezra\u201d kimi yerlerde \u201cmezire\u201d olarak kar\u015f\u0131l\u0131k bulmu\u015ftur. Karadeniz b\u00f6lgesinde ise y\u0131l\u0131n sadece belli zamanlar\u0131nda ikamet edilen yerle\u015fim yeri olarak k\u00f6y ile yayla aras\u0131nda kalan bir konum arz etmektedir. Bu yerle\u015fim yerleri \u0130fa etti\u011fi vazife itibariyle Anadolu\u2019nun bir\u00e7ok yerinde oldu\u011fu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5130,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"tdm_status":"","tdm_grid_status":"","footnotes":""},"categories":[40],"tags":[],"class_list":{"0":"post-5129","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-caykara"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zeleka.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5129","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zeleka.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zeleka.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zeleka.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zeleka.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5129"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zeleka.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5129\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zeleka.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5130"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zeleka.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5129"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zeleka.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5129"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zeleka.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5129"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}