{"id":4909,"date":"2025-09-12T06:34:32","date_gmt":"2025-09-12T03:34:32","guid":{"rendered":"https:\/\/zeleka.com\/?p=4909"},"modified":"2025-09-12T06:34:32","modified_gmt":"2025-09-12T03:34:32","slug":"caykara-dar-ve-daglik-arazisiyle-insanlarin-cok-yakin-zamanlara-kadar-kit-kanaat-gecinebildikleri-zor-bir-cografyanin-adidir-gokyuzune","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zeleka.com\/?p=4909","title":{"rendered":"<div id=\"detaymetin\">                            <p>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00c7aykara dar ve da\u011fl\u0131k arazisiyle, insanlar\u0131n \u00e7ok yak\u0131n zamanlara kadar k\u0131t kanaat ge\u00e7inebildikleri zor bir co\u011frafyan\u0131n ad\u0131d\u0131r. G\u00f6ky\u00fcz\u00fcne do\u011fru y\u00fckselen engebeli arazisinde"},"content":{"rendered":"<div id=\"detaymetin\">\n<p>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00c7aykara dar ve da\u011fl\u0131k arazisiyle, insanlar\u0131n \u00e7ok yak\u0131n zamanlara kadar k\u0131t kanaat ge\u00e7inebildikleri zor bir co\u011frafyan\u0131n ad\u0131d\u0131r. G\u00f6ky\u00fcz\u00fcne do\u011fru y\u00fckselen engebeli arazisinde temelde hayvanc\u0131l\u0131k ve co\u011frafyan\u0131n elverdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde tar\u0131m yap\u0131lan, Trabzon\u2019un i\u00e7 k\u0131s\u0131mlar\u0131nda saklanm\u0131\u015f il\u00e7elerden birisidir. Derdi mai\u015fet i\u00e7in dar ve olduk\u00e7a e\u011fimli olan bu arazide ger\u00e7ekle\u015ftirilen tar\u0131mdan m\u0131s\u0131r, fasulye ve patates yeti\u015ftirilerek, hayvansal \u00fcretimle beraber bir y\u0131l\u0131n yiyecek ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131lanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. \u0130nsanlar fasulyeden tur\u015fusunu kuru fasulyesini, m\u0131s\u0131r\u0131ndan ununu ve hayvanlar\u0131n\u0131n besinlerini ambarlayarak, k\u0131smen de olsa ge\u00e7imini sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fmaktayd\u0131lar. Dar oldu\u011fu kadar s\u0131k ve g\u00fcr ormanl\u0131k alanlara sahip olan bu co\u011frafya ay\u0131 ve domuz gibi yabani ve ekinlere muz\u0131r hayvanlar i\u00e7in de \u00f6nemli bir bar\u0131nak ve saklanma \u00f6zelli\u011fi ortaya koymaktayd\u0131. \u0130lkbaharda tarlas\u0131n\u0131 ekine haz\u0131rlayan ve vakti gelince tohumunu eken insanlar, bu andan itibaren tarlalar\u0131n\u0131 bu hayvanlar\u0131n zararl\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 korumak zorundayd\u0131lar. \u00d6zellikle ekinlerin olgunla\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 a\u011fustos ay\u0131n\u0131n yirmisinden itibaren, hasat zaman\u0131 olan eyl\u00fcl ay\u0131 sonlar\u0131na kadar ekinlerini yerinde beklemek durumundayd\u0131lar. Tarlas\u0131 su kaynaklar\u0131na yak\u0131n olanlar suyun enerjisinden yaralanarak orada kurduklar\u0131 birtak\u0131m d\u00fczeneklerle kimisi, evinin \u00f6n\u00fcnden tenekelere vurarak, kimisi, tarlas\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na yerle\u015ftirdi\u011fi ve iple \u00e7ekilen kolon sesiyle, kimisi de \u00f6zellikle bozuk havalarda tarla ba\u015flar\u0131nda yakt\u0131\u011f\u0131 ate\u015fle bu yabani hayvanlar\u0131 ekinlerden uzak tutmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktayd\u0131lar. Bunlar i\u00e7erisinde birisi var ki onun m\u00fcstakil bir \u015fekilde ele al\u0131nmas\u0131 nice insan\u0131n hat\u0131ras\u0131n\u0131 tazelemek ve o nostajik havay\u0131 tekrar ak\u0131llara, duygulara ta\u015f\u0131mak manas\u0131na gelecektir.\u00a0 Bu, \u00c7aykara\u2019n\u0131n bir\u00e7ok k\u00f6y\u00fcnde bahsi ge\u00e7en zaman dilimleri i\u00e7erisinde tarla ba\u015f\u0131 veya diplerinde derme \u00e7atma kul\u00fcbeciklerde, t\u00fcm gece kal\u0131narak ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir tarla bekleme gelene\u011fidir. Eminim ki \u00e7ocukluk d\u00f6nemlerinde buralarda kalan herkesin, korku ve ne\u015fe aras\u0131nda yo\u011frulmu\u015f duygularla nice hat\u0131ralar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n<p>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Kalif (kelif), \u00c7aykara y\u00f6resinde oyun, oyuncak manas\u0131na geldi\u011fi gibi bu anlamla ba\u011flant\u0131l\u0131, alelade yap\u0131lm\u0131\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck bar\u0131nak olarak da kullan\u0131l\u0131r. Bu yaz\u0131ya konu olan kalif, tarlalar\u0131 beklemek ama\u00e7l\u0131, yerden 20-30 santim y\u00fcksekte \u00fc\u00e7 taraf\u0131 tahtalarla alelade \u00e7evrelenmi\u015f, seyrek aral\u0131klarla \u00e7ak\u0131lm\u0131\u015f bir d\u00f6\u015femesi olan \u00fczeri ya\u011fmur ge\u00e7irmeyecek bi\u00e7imde kapat\u0131lm\u0131\u015f bir bar\u0131nakt\u0131r. Sadece ekinlerin olgunla\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde kullan\u0131lan bu barakalar, di\u011fer zamanlarda at\u0131l olarak bir sonraki sezonu beklerdi. Kullan\u0131ld\u0131klar\u0131 d\u00f6nemlerde ihtiya\u00e7 durumuna g\u00f6re \u00fcst\u00fcn k\u00f6r\u00fc elden ge\u00e7irilen bu yap\u0131lar, genelde bir\u00e7ok tarla sahibinin e\u015fit zamanlara b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f n\u00f6bet s\u0131ralar\u0131na g\u00f6re geceledikleri yerlerdi. Bu yaz\u0131m\u0131zda bu barakalarda ge\u00e7en bir gecenin serancamesini ele al\u0131p, ya\u015fayanlar i\u00e7in haf\u0131za tazelemek, ya\u015famayanlar i\u00e7in ise bu da var m\u0131yd\u0131? Dedirtmek istedik. \u00a0<\/p>\n<p>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Kalifa (kul\u00fcbeye) do\u011fru yolculuk, genelde yats\u0131 vaktinde k\u0131l\u0131nan namazdan hemen sonra ba\u015flard\u0131. Ak\u015famdan bu saate kadar yolda kullan\u0131lacak olan gazl\u0131 el fenerinin gaz ya\u011f\u0131, kul\u00fcbede yak\u0131lacak tutu\u015fturmal\u0131k \u00e7\u0131ra, odun haz\u0131rlan\u0131r, havan\u0131n durumuna g\u00f6re k\u0131yafetler ayarlan\u0131r ve gitme zaman\u0131 beklenirdi. Vakti gelince evden ayr\u0131lan tarla bek\u00e7ileri genelde orman i\u00e7erisinden dar patika yollar\u0131ndan ge\u00e7erek gittiklerinden yabani hayvanlarla kar\u015f\u0131la\u015fma ihtimaline kar\u015f\u0131, haylayarak, ba\u011f\u0131ra \u00e7a\u011f\u0131ra ilk ad\u0131mlar\u0131n\u0131 patika yoluna atarlard\u0131. Bir ya da iki ki\u015finin olabildi\u011fi bu bek\u00e7iler ellerinde d\u00f6rt taraf\u0131 camla \u00e7evrelenmi\u015f \u00fcst taraf\u0131ndan halka \u015feklinde tutma yeri olan 10\u2019a 20 santim ebatlar\u0131nda i\u00e7erisinde k\u00fc\u00e7\u00fck bir lambas\u0131 olan fenerle yolculuklar\u0131na ba\u015flarlard\u0131. En ufak bir r\u00fczgar esintisinde s\u00f6nme ihtimali olduk\u00e7a y\u00fcksek olan bu fenerlerin yan\u0131nda ihtiya\u00e7 halinde kullan\u0131lacak olan pilli el fenerleri g\u00f6r\u00fc\u015f alan\u0131 biraz daha derinle\u015ftirebilmekteydi. Hava \u015fartlar\u0131na g\u00f6re kalife ula\u015fman\u0131n korku d\u00fczeyi de\u011fi\u015fmekle beraber, gazl\u0131 fenerden \u00e7\u0131kacak olan is kokusunun hayvanlar\u0131 korkutaca\u011f\u0131 da \u00fcmit edilirdi. Dar patika yollar\u0131ndan her iki tarafa sarkm\u0131\u015f otlar aras\u0131ndan ancak bir metre \u00f6n\u00fcn\u00fc ve arkas\u0131n\u0131 soluk, titrek sar\u0131 \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131yla ayd\u0131nlatabilen bu fenerler insan boy ve ad\u0131mlar\u0131n\u0131n g\u00f6lgelerini etrafa yans\u0131tarak ayr\u0131 bir giz olu\u015ftururdu. Korku ve heyecanla yolu ar\u015f\u0131nlarken nereden, nas\u0131l bir varl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 belli de\u011filken kendi g\u00f6lgesinden bile \u00fcrken insanlar bir an evvel kalife ula\u015fmak i\u00e7in can atard\u0131. Ya\u011fmurlu havalarda otlardan s\u0131r\u0131ls\u0131klam olan ve sisten ancak kendi \u00f6n\u00fcn\u00fc g\u00f6rebilen bek\u00e7i adaylar\u0131 a\u011fa\u00e7lardan gelen ya\u011fmur sesinin acaba yabani hayvanlara m\u0131 yoksa ya\u011fmur damlalar\u0131na m\u0131 ait olup olmad\u0131\u011f\u0131 ay\u0131rt edemeden korku ve teredd\u00fct i\u00e7erisinde t\u00fcm seslere bir anlam vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. \u00d6yle ki korkudan \u0131sl\u0131k \u00e7almaya haylamaya bile cesaret edilemezdi. Yolculuk s\u0131ras\u0131nda lastik ayakkab\u0131lar\u0131n topuk k\u0131sm\u0131ndan gelen g\u0131c\u0131rt\u0131 sesiyle, kurumu\u015f yapraklar\u0131n h\u0131\u015f\u0131rt\u0131lar\u0131, etraftan gelebilecek belirsiz korku kaynakl\u0131 seslere paravan olsa da zihinlerde her an bir yabani hayvanla kar\u015f\u0131la\u015fma endi\u015fesi yer al\u0131rd\u0131. Baz\u0131 gecelerde, karanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n getirdi\u011fi sessizli\u011fin esrarengiz korkusunu, k\u00f6y\u00fcn di\u011fer mahallerindeki haylama sesleri, canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n bir emaresi olarak \u00f6rter, cesaret ve motivasyon sa\u011flard\u0131. K\u00f6y\u00fcn kar\u015f\u0131 taraflar\u0131ndan y\u00fckselen bu haylama seslerine kar\u015f\u0131l\u0131k, herkesin konumuna g\u00f6re cevap vermesi, kader birli\u011finin bir tezah\u00fcr\u00fc olsa gerekti. Gece boyu adeta kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 at\u0131\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015fen bu ba\u011fr\u0131\u015fmalar, ertesi g\u00fcnk\u00fc sohbetlerin de konusu olurdu. Zira gecenin bir vakti ba\u011fr\u0131\u015fmalar cevap bulmazsa ertesi g\u00fcnk\u00fc konu, \u201cgece tarlay\u0131 beklemeye de\u011fil de uyumaya gidildi\u011finin\u201d mizah\u0131 haline gelirdi. Gidi\u015f yolu tamamlan\u0131p kul\u00fcbeye ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda korkular da yerini g\u00fcven ve rahatl\u0131\u011fa devrederdi. Kalife daima a\u00e7\u0131k olan y\u00fcksek\u00e7e \u00f6n taraf\u0131ndan girildikten sonra bir g\u00fcn \u00f6ncesinden \u00fczerine yat\u0131lm\u0131\u015f olup toparlanan, ke\u00e7e veya yama par\u00e7alar\u0131ndan b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilen midilli olduk\u00e7a aral\u0131kl\u0131 olan d\u00f6\u015femenin \u00fczerine tekrar serilerek uzanmaya haz\u0131r hale getirilirdi. Kalifin \u00f6n taraf\u0131nda toprak ve ta\u015flardan olu\u015fturulan ate\u015f yakma yeri \u00fczerine konulan kal\u0131nca odunlar\u0131n u\u00e7 taraflar\u0131 \u00e7at\u0131larak, ince \u00e7al\u0131larla tutu\u015fturulurdu. Ate\u015f, hem \u0131s\u0131nma hem de yabani hayvanlar\u0131 etraftan uzak tutmak amac\u0131yla her gece yak\u0131l\u0131rd\u0131. Ate\u015fin ilk etapta \u00e7\u0131karm\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00fc\u00e7l\u00fc \u0131\u015f\u0131k, gazya\u011f\u0131 lambas\u0131n\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 yutar ayr\u0131ca y\u00fcreklerin cesaret kayna\u011f\u0131 haline gelirdi. Bunun yan\u0131nda yanan ate\u015f k\u00f6y\u00fcn kar\u015f\u0131 taraflar\u0131ndan g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, uzak mesafeleri yak\u0131nla\u015ft\u0131ran bir canl\u0131l\u0131k emaresi olurdu. Olu\u015facak olan k\u00f6zde tarladan bir\/iki m\u0131s\u0131r kopar\u0131p k\u00f6zleme\u011fi nefis arzu etse de hem mahsulat\u0131 bitirmemek hem de \u00e7\u0131kacak koku ile yabani hayvanlar\u0131 cezbetmemek a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu durum tercih edilmezdi. Gecenin ilerleyen saatlerinde canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitiren ate\u015f, sadece kal\u0131n odunlar\u0131n \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 is kokusu ve duman\u0131yla etrafa adeta insanlar\u0131n yorgunluk ve durgunlu\u011funu da yans\u0131t\u0131r bir hal arz ederdi. T\u00fcm gece burada elindeki odunla tenekelere vurup, bazen de haylayarak ses \u00e7\u0131karan insanlar gece boyu yar\u0131 uyku halinde bu eylemlerine sabah ezan\u0131na kadar devam ederlerdi. Tabi tamam\u0131yla uykuya dal\u0131p sabah ezan\u0131yla uyanmalar da i\u015fin do\u011fas\u0131 gere\u011fi ya\u015fanabilmekteydi. Baraka d\u00f6\u015femesinin \u00fczerine serilen ke\u00e7e, insanlar\u0131n konforlar\u0131na pek bir katk\u0131 sa\u011flamazd\u0131. D\u00f6\u015femenin alt\u0131ndan gelen serinli\u011fi iliklerine kadar hisseden bek\u00e7iler, buna ra\u011fmen sar\u0131ld\u0131klar\u0131 battaniyeler i\u00e7erisinde, ate\u015f k\u00f6z\u00fcn\u00fcn solmu\u015f \u0131s\u0131s\u0131 ile tatl\u0131 tatl\u0131 uykuya dalarak kendilerinden ge\u00e7ebilmekteydiler. Bu durumda, yabani hayvanlar\u0131n tarlaya girmemi\u015f olmas\u0131, temennilerle beraber dualara havale edilirdi. Geceyi bu \u015fekilde ge\u00e7iren tarla bek\u00e7ileri sabah ezan\u0131yla toparlanarak ak\u015fam geldikleri g\u00fczerg\u00e2h\u0131 tekrar takip ederek yola revan olurdu. Yar\u0131 uyku halinde nas\u0131l y\u00fcr\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc, nereye bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belli olmayan bu yollar, ak\u015fam yolculu\u011funa g\u00f6re sanki daha k\u0131sa s\u00fcrerdi. Lo\u015f fener \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ancak g\u00fcne yak\u0131n olunmas\u0131n\u0131n verdi\u011fi rahatl\u0131k ve yabani hayvan korkusundan daha emin bir halde evlere ula\u015f\u0131l\u0131rd\u0131. Evlerine vas\u0131l olan insanlar bir iki saat dinlendikten sonra yine kendilerini bekleyen g\u00fcndelik i\u015flerinin ba\u015f\u0131nda hayat me\u015fgalesine dalm\u0131\u015f olurlard\u0131.\u00a0<\/p>\n<p>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00c7aykara\u2019da ya\u015fayan insanlar y\u0131llarca kendilerine yetip yetmeyece\u011fi belli olmayan tarla mahsulat\u0131n\u0131 yabani hayvanlara kar\u015f\u0131 korumak i\u00e7in her sene bu i\u015flemi tekrarlamak durumundayd\u0131lar. \u015eimdilerde sadece 50-60 ya\u015f civar\u0131 insanlar\u0131n hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 ve baz\u0131lar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6ng\u00fc yak\u0131n bir gelecekte ya\u015fan\u0131l\u0131p ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131 bile bilinmeyen bir me\u00e7hul olarak tarihteki yerini alacakt\u0131r. Bunun gibi nice ya\u015fant\u0131lar ve k\u00f6y k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn par\u00e7as\u0131 olan di\u011fer ya\u015fam bi\u00e7imleri, ta\u015frada ya\u015fayan insanlar\u0131n elinde olan\u0131 koruma, onun k\u0131ymetini bilme ve ona sahip \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n bir davran\u0131\u015f kal\u0131b\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. \u0130\u00e7erisinde bulundu\u011fumuz zaman diliminde yeni nesillerden bekledi\u011fimiz bir\u00e7ok davran\u0131\u015f ve de\u011ferin bir karakter haline gelmemesi bu t\u00fcr ya\u015fant\u0131lar\u0131n onlar\u0131n hayatlar\u0131nda yer almamas\u0131yla alakal\u0131 olsa gerek. Elyevm ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu modern zamanda, mazinin mezk\u00fcr ve zor ya\u015fam \u015fartlar\u0131n\u0131 yeni nesle tekrardan ya\u015fatmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ancak onlar\u0131n karakterini olgunla\u015ft\u0131r\u0131p, oturtacak olan yaparak, ya\u015fayarak edinecekleri farkl\u0131 ya\u015fam tecr\u00fcbeleri edindirmek gerekmektedir. Bu \u015fekilde, sahip olduklar\u0131n\u0131n k\u0131ymetini bilen ve mensubu olduklar\u0131 topluma aidiyet hisseden fertler olmalar\u0131na katk\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f oluruz.\u00a0<\/p>\n<p>          <\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00c7aykara dar ve da\u011fl\u0131k arazisiyle, insanlar\u0131n \u00e7ok yak\u0131n zamanlara kadar k\u0131t kanaat ge\u00e7inebildikleri zor bir co\u011frafyan\u0131n ad\u0131d\u0131r. G\u00f6ky\u00fcz\u00fcne do\u011fru y\u00fckselen engebeli arazisinde temelde hayvanc\u0131l\u0131k ve co\u011frafyan\u0131n elverdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde tar\u0131m yap\u0131lan, Trabzon\u2019un i\u00e7 k\u0131s\u0131mlar\u0131nda saklanm\u0131\u015f il\u00e7elerden birisidir. Derdi mai\u015fet i\u00e7in dar ve olduk\u00e7a e\u011fimli olan bu arazide ger\u00e7ekle\u015ftirilen tar\u0131mdan m\u0131s\u0131r, fasulye [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4910,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"tdm_status":"","tdm_grid_status":"","footnotes":""},"categories":[40],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4909","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-caykara"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zeleka.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4909","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zeleka.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zeleka.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zeleka.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zeleka.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4909"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zeleka.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4909\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zeleka.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4910"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zeleka.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4909"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zeleka.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4909"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zeleka.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4909"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}